Η κάνναβη αυξάνει ή βλάπτει την εγκεφαλική ισχύ;

• 1. Αλλάζει το Ρεύμα: Νέα Έρευνα Δείχνει Ότι Η Κάνναβη Ίσως Μειώνει Την Υποκειμενική Γνωσιακή Έκπτωση
• 2. Το Χόρτο Πάει Χαμένο Στη Νεολαία
• 3. Σημείωση: Γιατί Επηρεάζει Η Κάνναβη Τον Εγκέφαλο;
• 4. Βραχυπρόθεσμες και Μακροπρόθεσμες Επιπτώσεις
• 4. a. Οξεία Εξασθένηση
• 4. b. Μακροπρόθεσμες Συνέπειες
• 4. c. Αλλαγές στη Δομή του Εγκεφάλου
• 5. Ελάχιστες Μελέτες σε Ανθρώπους
• 6. Συμπέρασμα: Πρέπει Να Ανησυχείτε;

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η κάνναβη επηρεάζει άμεσα τον εγκέφαλό μας και αλλάζει την ικανότητά μας να λύνουμε απλά προβλήματα της καθημερινότητας αυτόματα. Θυμάστε την πρώτη φορά που ήρθατε σε επαφή με το χόρτο; Θυμάστε πώς οι γνώριμοι δρόμοι της πόλης σας έγιναν ξαφνικά ένας λαβύρινθος; Ή αυτό το αμήχανο διάλειμμα στη συζήτηση, όταν ξαφνικά ξεχάσατε για ποιο πράγμα μιλούσατε με τους φίλους σας;

Δεν είναι παράξενο που μέχρι τώρα η επιστήμη έχει εστιάσει κυρίως στο κατά πόσο η κάνναβη μας κάνει «πιο χαζούς» και όχι το αντίθετο. Ωστόσο, η κατάσταση φαίνεται να αλλάζει. Υπάρχουν ακόμα πολλά που δεν γνωρίζουμε για τις επιπτώσεις της κάνναβης στη γνωσιακή μας λειτουργία, αλλά όσοι δεν φαντάζονται τη ζωή τους χωρίς αυτήν ή τη χρησιμοποιούν για ιατρικούς λόγους, μπορούν επιτέλους να ανασάνουν με ανακούφιση... και να κάνουν άλλη μια τζούρα. Ελπίζουμε να μη σας φέρει ένα βήμα πιο κοντά στη γεροντική άνοια.

Αλλάζει το Ρεύμα: Νέα Έρευνα Δείχνει Ότι Η Κάνναβη Ίσως Μειώνει Την Υποκειμενική Γνωσιακή Έκπτωση

Σε μια αναπάντεχη τροπή, μια νέα μελέτη έδειξε πως η χρήση κάνναβης ίσως συνδέεται με χαμηλότερα ποσοστά υποκειμενικής γνωστικής έκπτωσης (SCD), αμφισβητώντας τις δημοφιλείς υποθέσεις. Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Current Alzheimer Research, βρήκε πως η ψυχαγωγική χρήση κάνναβης συσχετίζεται «σημαντικά» με χαμηλότερη SCD, με τους χρήστες να αναφέρουν λιγότερη σύγχυση και απώλεια μνήμης σε σχέση με όσους δεν κάνουν χρήση.

Για αυτή τη μελέτη, 4.744 ενήλικες ηλικίας 45 ετών και άνω ερωτήθηκαν για τη χρήση κάνναβης το τελευταίο 12μηνο. Οι ερευνητές μπορούν μόνο να εικάζουν ως προς το γιατί φαίνεται η ψυχαγωγική κατανάλωση να έχει προστατευτική επίδραση στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Μια πιθανή εξήγηση, όπως αναφέρουν και οι συγγραφείς, είναι ότι η χρήση κάνναβης βελτιώνει την ποιότητα του ύπνου και μειώνει τα επίπεδα του στρες, και οι δύο αυτοί παράγοντες είναι κρίσιμοι για την ψυχική υγεία. Δεν ξεκαθαρίστηκε αν οι ερευνητές έλαβαν υπόψη την ηλικία των ερωτηθέντων. Είναι ευρέως γνωστό πως η χρήση κάνναβης είναι πιο διαδεδομένη στις νεότερες ηλικίες και θα περίμενε κανείς πως οι νεότεροι ερωτηθέντες είχαν λιγότερη σύγχυση και προβλήματα μνήμης συγκριτικά με τους μεγαλύτερους. Επίσης, θα περίμενε κάποιος η ίδια αυτή νεότερη ομάδα να έχει περισσότερους χρήστες ψυχαγωγικής κάνναβης.

Επίσης, αξιοσημείωτο είναι το ότι η θεραπευτική χρήση (κανναβινοειδών), ακόμα και συνδυασμένη με ψυχαγωγική, σχετίστηκε πολύ ασθενώς με μειωμένη γνωσιακή έκπτωση. Ίσως επειδή οι μεγαλύτεροι και λιγότερο υγιείς χρήστες, που έπρεπε να καταφύγουν στην κάνναβη για ιατρικούς λόγους, παρουσίαζαν προβλήματα μνήμης και γνωσιακές δυσκολίες πιο συχνά κατά μέσο όρο.

Πέρα από τον λόγο χρήσης – ιατρικός ή μη – η μελέτη εξέτασε και τη συχνότητα και τον τρόπο κατανάλωσης. Διαπίστωσαν ότι η πιο συχνή χρήση, αλλά και το κάπνισμα συγκριτικά με το άτμισμα ή τα βρώσιμα, παρουσιάζουν μια ελάχιστη αύξηση (που χαρακτηρίστηκε ως στατιστικά ασήμαντη) σε προβλήματα μνήμης και σκέψης που δηλώνουν οι ίδιοι οι χρήστες.

Το Χόρτο Πάει Χαμένο Στη Νεολαία

Όσοι γνωρίζουν το θέμα δεν παρέλειψαν ένα βασικό στοιχείο αυτής της μελέτης: ασχολείται μόνο με άτομα μέσης ή μεγαλύτερης ηλικίας. Γιατί έχει σημασία; Επειδή αυξάνεται συνεχώς ο όγκος ερευνών που δείχνουν ότι παίζει ρόλο η ηλικία στην οποία πρωτοέρχεσαι σε επαφή με το χόρτο.

Έφηβοι και νεαροί ενήλικες, ειδικά όσοι αναπτύσσουν διαταραχή χρήσης κάνναβης, χάνουν πολλά πράγματα στη ζωή: εκπαίδευση, καριέρα, νέες επαφές και ταξίδια. Για τους μεγαλύτερους όμως, η κάνναβη ίσως ανοίγει νέο ορίζοντα, δίνοντας φρέσκια οπτική ή βοηθώντας να ξεφύγουν από καθιερωμένα μοτίβα σκέψης.

Υπάρχουν αρκετές μελέτες που δείχνουν ότι η πρώιμη έκθεση σε κάνναβη όντως οδηγεί σε ελλείψεις μνήμης και γνωσιακές δυσκολίες αργότερα. Μια μελέτη σε ποντίκια το 2007 έδειξε ότι «η έκθεση σε κανναβινοειδή κατά τα πρώτα στάδια της ανάπτυξης του εγκεφάλου μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμες, λεπτές δυσλειτουργίες στους απογόνους». Άλλη μελέτη του 2005 έδειξε ότι η προγεννητική λήψη συνθετικού κανναβινοειδούς (το οποίο δεσμεύεται στους ίδιους υποδοχείς με το THC) «οδήγησε σε ελλείμματα μάθησης και μειωμένη συναισθηματική αντιδραστικότητα στους απογόνους». Ακόμη μια σειρά πειραμάτων, αυτή τη φορά σε πιθήκους, έδειξε ότι «οι επίμονες επιδράσεις του THC στις γνωσιακές ικανότητες είναι πιο εμφανείς όταν η έκθεση συμπίπτει με στάδια νευρωνικής ωρίμανσης».

Περνώντας από τα ζωικά μοντέλα στους ανθρώπους, μια αναφορά που δημοσιεύτηκε το 2012 βρήκε γνωσιακά προβλήματα σε επίμονους χρήστες κάνναβης που ξεκίνησαν βαριά χρήση κατά την εφηβεία. Ακόμη και όσοι σταμάτησαν το κάπνισμα αργότερα, δεν αποκατέστησαν πλήρως τη νευροψυχολογική τους λειτουργία.

Το πρόβλημα σε τέτοιες μελέτες είναι πως δεν μπορούν να αποδείξουν αν η κάνναβη ήταν πραγματικά η αιτία της γνωσιακής έκπτωσης ή υπήρχε κάποιο υποκείμενο ζήτημα που ευθύνεται τόσο για τη γνωσιακή έκπτωση όσο και για την εμφάνιση της χρήσης κάνναβης. Για παράδειγμα, κοινωνικοοικονομικά ασθενέστεροι νέοι εμφανίζουν συχνότερα φτωχότερη γνωσιακή ανάπτυξη και ταυτόχρονα είναι πιο πιθανό να κάνουν βαριά χρήση κάνναβης νωρίτερα.

Σημείωση: Γιατί Επηρεάζει Η Κάνναβη Τον Εγκέφαλο;

Όταν καταναλώνετε κάνναβη, μια χημική ένωση που ονομάζεται THC (τετραϋδροκανναβινόλη) εισέρχεται στο σώμα σας. Η THC είναι το κύριο ψυχοδραστικό συστατικό του φυτού που προκαλεί το αίσθημα της ευφορίας. Δρα μιμούμενη τις αντίστοιχες φυσικές νευροδιαβιβαστές του οργανισμού, γνωστούς ως ενδοκανναβινοειδή, που έχουν παρόμοια δομή.

Πιο συγκεκριμένα, η THC αλληλεπιδρά με τους υποδοχείς CB1. Αυτές είναι μικρές πρωτεΐνες που προσκολλώνται στα κύτταρα και λαμβάνουν χημικά σήματα από διαφορετικά ερεθίσματα, βοηθώντας τα κύτταρα να αποκρίνονται. Οι υποδοχείς CB1 εντοπίζονται κύρια στον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα, αλλά και σε περιφερικά όργανα και ιστούς.

Οι υποδοχείς CB1 είναι μέρος του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος (ECS), ενός πολύπλοκου συστήματος κυτταρικής σηματοδότησης που ταυτοποιήθηκε για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του ’90 από επιστήμονες που μελετούσαν το THC. Το σύστημα αυτό ρυθμίζει πολλές λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα, όπως τον ύπνο, τη διάθεση, την όρεξη, τη μνήμη, την αναπαραγωγή και τη γονιμότητα. Το ενδοκανναβινοειδές σύστημα υπάρχει και λειτουργεί στον οργανισμό σας ακόμα κι αν δεν κάνετε χρήση κάνναβης.

Ωστόσο, όταν η THC αλληλεπιδρά με το ECS, διαταράσσει τη φυσιολογική του λειτουργία, προκαλώντας ποικιλία επιδράσεων όπως αλλαγές στις αισθήσεις, στη διάθεση, στη μνήμη και, σε κάποιες περιπτώσεις, παραισθήσεις. Αυτή η αλληλεπίδραση προκαλεί τα ψυχοδραστικά αποτελέσματα της κάνναβης.

Βραχυπρόθεσμες και Μακροπρόθεσμες Επιπτώσεις

Όταν μελετάμε τις επιδράσεις της κάνναβης στον εγκέφαλο, πρέπει να ξεχωρίζουμε τις οξείες επιδράσεις, που παρατηρούνται μόνο όσο είστε «φτιαγμένοι», τις βραχυπρόθεσμες, όπως η μειωμένη συγκέντρωση ή το χαμηλό κίνητρο για ώρες ή μέρες μετά την τελευταία χρήση, και τέλος τις μακροπρόθεσμες, που μπορεί να παραμένουν ακόμα και αν σταματήσετε τη χρήση εδώ και καιρό.

Οξεία Εξασθένηση

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι το να είσαι φτιαγμένος με χόρτο επηρεάζει την ικανότητα αντίληψης και μνήμης ή τη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, είναι επίσης ξεκάθαρο πως οι μακροχρόνιοι χρήστες αναπτύσσουν ανεκτικότητα που μετριάζει αυτά τα αποτελέσματα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την οδική ασφάλεια: οι υπάρχουσες έρευνες επισημαίνουν ότι η ικανότητα οδήγησης υπό επήρεια κάνναβης εξαρτάται από το αν κάποιος καπνίζει περιστασιακά ή συστηματικά.

Μια μελέτη από Αυστραλούς επιστήμονες αξιολόγησε τις γνωσιακές ικανότητες ασθενών με καρκίνο που χρησιμοποιούν κάνναβη για την ανακούφιση συμπτωμάτων. Κατανάλωσαν κάνναβη σε εργαστηριακές συνθήκες και στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε γνωστικά τεστ. Όπως αναμενόταν, δεν εμφάνισαν στατιστικά σημαντική μείωση στην ικανότητα λογικής, μνήμης ή λήψης αποφάσεων – ως μακροχρόνιοι ιατρικοί χρήστες, ήταν απλώς προσαρμοσμένοι στο να είναι υπό επήρεια.

Οι Αυστραλοί ερευνητές επίσης σημείωσαν ότι σε πραγματικές συνθήκες, οι οξείες επιδράσεις της κάνναβης έχουν ακόμα λιγότερη σημασία, αφού οι περισσότεροι ασθενείς λαμβάνουν το φάρμακο πριν κοιμηθούν – οπότε η πιθανή γνωσιακή εξασθένηση δεν επηρεάζει τίποτα.

Μακροπρόθεσμες Συνέπειες

Οι διαθέσιμες έρευνες δείχνουν μετρήσιμες διαφορές μεταξύ χρηστών και μη χρηστών όσον αφορά τον τρόπο σκέψης. Η μεγάλη πρόκληση είναι να αφαιρεθούν διάφοροι συγχυτικοί παράγοντες, όπως το αλκοόλ ή άλλες ουσίες, αλλά και η γενετική ή η κοινωνικοοικονομική κατάσταση. Όταν όλα αυτά ληφθούν υπόψη, τα αποτελέσματα είναι το λιγότερο ασαφή.

Μια μελέτη σημειώνει συσχέτιση χειρότερης λεκτικής μνήμης με τη συνολική έκθεση σε κάνναβη διαχρονικά, αλλά καμία σημαντική διαφορά ανάμεσα σε πρώην και μη χρήστες σε άλλες περιοχές γνωσιακής λειτουργίας. Αυτή η μελέτη εξέτασε 5.115 άτομα ηλικίας 18-30 ετών αρχικά και τα παρακολούθησε για 25 χρόνια.

Άλλη μελέτη του 2015 δεν βρήκε διαφορά στους δείκτες IQ σε δίδυμα αν το ένα έκανε χρήση και το άλλο όχι. Εδώ ο γενετικός παράγοντας υπερτερεί της επίδρασης της κάνναβης.

Σε ανασκόπησή του για το θέμα, το National Institute of Drug Abuse αναφέρει αυτά τα ασαφή αποτελέσματα και εκφράζει την ελπίδα πως μελλοντικές μελέτες θα δώσουν σαφέστερες απαντήσεις. Προσδοκά ιδιαίτερα τα αποτελέσματα της φιλόδοξης διαχρονικής μελέτης Adolescent Brain Cognitive Development (ABCD), που θα παρακολουθεί Αμερικανούς από την παιδική ηλικία ως την ενηλικίωση για να διαπιστωθεί αν και πώς η χρήση κάνναβης διαμορφώνει τον εγκέφαλό τους.

Αλλαγές στη Δομή του Εγκεφάλου

Η ίδια έλλειψη τεκμηριωμένων αποδείξεων, είτε προς τη μία είτε προς την άλλη κατεύθυνση, παρατηρείται και στο ερώτημα αν η κάνναβη προκαλεί αλλαγές στη μορφολογία του εγκεφάλου. Ειδικό ενδιαφέρον για τους επιστήμονες έχει η φλοιϊκή επιφάνεια, το τμήμα που σχετίζεται με όλες τις ανώτερες λειτουργίες (σκέψη, μνήμη, αποφάσεις).

Προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει κάποιες διαφορές στη δομή του εγκεφάλου, όμως μια μελέτη του 2018 δεν βρήκε καμία τέτοια ένδειξη. Το ερευνητικό team εξέτασε 141 χρήστες και 120 άτομα ελέγχου. Ενδιαφέρθηκαν για τρία χαρακτηριστικά του φλοιού:

• πάχος φλοιού,
• επιφάνεια,
• και δείκτης γυροποίησης,

και δεν βρήκαν καμία διαφορά μεταξύ χρηστών και μη χρηστών σε κανένα από αυτά τα τρία στοιχεία.

Ελπίζουμε η μελέτη ABCD να διαφωτίσει τελικά το ζήτημα.

Ελάχιστες Μελέτες σε Ανθρώπους

Η επισκόπηση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων αποκαλύπτει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο: υπάρχουν πολλές μελέτες σε ζώα, αλλά ελάχιστες σε ανθρώπους. Αυτό το τοπίο πιθανότατα θα αλλάξει καθώς όλο και περισσότεροι έρχονται σε επαφή με την κάνναβη, ειδικά μεταξύ ασθενών. Από τη μία αυτό ανησυχεί τους επαγγελματίες υγείας, που φοβούνται μελλοντικά προβλήματα δημόσιας υγείας· από την άλλη, είναι μια μοναδική ευκαιρία να μελετηθεί βαθειά η επίδραση της κάνναβης στον εγκέφαλο και ίσως να δοθεί τελειωτική απάντηση στο διαχρονικό ερώτημα: κάνει το χόρτο τον άνθρωπο λιγότερο έξυπνο ή τελικά όχι;

Συμπέρασμα: Πρέπει Να Ανησυχείτε;

Είμαστε σίγουροι πως οι αναγνώστες μας εκτιμούν ιδιαίτερα τη διανοητική τους ικανότητα και δεν θα ήθελαν να συνεχίσουν το κάπνισμα, γνωρίζοντας πως αυτό βλάπτει το μυαλό τους. Για αυτούς, έχουμε μια παρηγοριά: το «σατανικό φυτό» δεν είναι τόσο κακό όσο το παρουσίασαν οι προπαγανδιστές για δεκαετίες. Αλλά προκαλεί κάποια, έστω και αμελητέα, βλάβη; Απλούστατα, δεν το γνωρίζουμε με σιγουριά. Και όταν λέμε «εμείς», εννοούμε την επιστήμη με τα σημερινά της δεδομένα.

Όσο οι ερευνητές αναζητούν τελεσίδικη απάντηση, τουλάχιστον προσπαθήστε να κάνετε λελογισμένη χρήση, ώστε να μην γίνει προβληματική. Κι αν είστε νέοι και δεν έχετε γνωρίσει ακόμα το χόρτο, ίσως αξίζει να το αναβάλετε μέχρι να ωριμάσει αρκετά ο εγκέφαλός σας, για να μην υποστείτε πιθανά αρνητικά αποτελέσματα ή να επωφεληθείτε πραγματικά από αυτό στο μέλλον.