Hoe bepaal je het geslacht van je cannabisplanten

• 1. De eerste tekenen van voorbloei
• 2. Kenmerken van mannelijke planten
• 3. Kenmerken van vrouwelijke planten
• 4. Kenmerken van hermafrodiete planten
• 5. Gebruik van gefeminiseerde zaden of stekken
• 5. a. De voordelen
• 6. Tot slot

Het geslacht bepalen van cannabis zaden betekent eigenlijk gewoon achterhalen of ze mannelijk of vrouwelijk zijn. Dit kan om verschillende redenen heel belangrijk zijn, van een kweekproject tot een uitgebreide fenotype jacht. Weten hoe en wanneer je kunt zien of je planten mannelijk of vrouwelijk zijn, geeft je een voordeel bij binnenkweek. Cannabis is een tweehuizige plantensoort. Wat betekent dit? Wel, individuele planten zijn ofwel mannelijk of vrouwelijk. De mannelijke planten produceren bloemen in de vorm van kleine zakjes vol met stuifmeel. Zowel insecten als wind verspreiden dit stuifmeel wanneer de zakjes rijpen, wat leidt tot de bevruchting van de vrouwelijke bloemen.

Vrouwelijke bloemen produceren trossen van bloemen, stengels en bladeren die bekend staan als bloeiwijzen. Veel beginnende kwekers maken de fout om de toppen zelf als bloemen te bestempelen. In werkelijkheid zijn dit bundels van veel kleinere bloemen. Echte cannabisbloemen bestaan uit twee stempels (de haarachtige uitsteeksels rond de toppen), een beschermend omhulselweefsel genaamd een schutblad, en een zaadknop in het schutblad aan de basis van de stempels. Zodra mannelijk stuifmeel het stigma raakt, wordt de zaadknop bevrucht, en ontwikkelt zich een zaadje binnen het beschermde schutblad. De tweehuizige aard van cannabis maakt de plant vrij uniek in het plantenrijk. De meeste planten zijn éénhuizig, wat betekent dat ze zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtsorganen op dezelfde plant hebben. Het feit dat een cannabisplant mannelijke of vrouwelijke bloemen kan hebben, kan voor kwekers een uitdaging zijn.

De meeste mensen kweken wiet om een voorraad krachtige vrouwelijke toppen te bemachtigen, niet voor mannelijke stuifmeelzakjes. Gelukkig heeft de opkomst van gefeminiseerde zaden dit probleem grotendeels opgelost, aangezien deze zaden 99% kans hebben om uit te groeien tot een vrouwelijke plant. Andere genetica bieden echter een kans van 50% op een mannelijke of vrouwelijke plant. Dat lijkt misschien niet zo belangrijk, maar een mannelijke plant in de kweekruimte of tuin kan de potentie en kwaliteit van vrouwelijke bloemen sterk verminderen. Na bevruchting ontwikkelen vrouwelijke planten zaden en besteden ze minder energie aan het aanmaken van gewenste cannabinoïden. Bovendien wil niemand toppen roken die vol met zaden zitten! Gelukkig is het vrij eenvoudig om een mannelijke plant te onderscheiden vóórdat de stuifmeelzakjes volledig zijn ontwikkeld. In dit artikel leggen we uit hoe je het geslacht van je cannabisplanten kunt herkennen, op welke kenmerken je moet letten en wat er fout kan gaan.

1. De eerste tekenen van voorbloei

Bij het kweken uit zaad zal een cannabisplant zich in het begin vooral richten op de productie van wortels, bladeren en stengels. Als een kweker een plant 5-6 weken onder 18 uur licht en bij een hoge luchtvochtigheid van zo'n 75% laat groeien, dan zullen de planten beginnen met het tonen van voorbloei. Voorbloei geeft het eerste teken van het geslacht van een cannabisplant. Deze gespecialiseerde stukjes plantenweefsel ontwikkelen zich bij de knopen, het punt waar de zijtakken samenkomen met de hoofdstam. Hoewel ze aanvankelijk klein zijn, tonen mannelijke en vrouwelijke voorbloei duidelijke visuele verschillen.

Vrouwelijke voorbloei is meer peervormig en heeft kleine stempels die eruit steken. Mannelijke voorbloei is daarentegen meer bolvormig en heeft geen stempels. Voorbloei kan snel ontwikkelen, dus houd deze plek goed in de gaten wanneer je planten overschakelen van de vegetatieve fase naar de bloeifase. 

Omdat fotoperiodeplanten binnen verandering van het lichtschema nodig hebben, weet je precies wanneer dit kritieke moment begint. Bij fotoperiodesoorten buiten moet je echter consistenter monitoren, omdat ze bloeien op basis van natuurlijk daglicht. Autoflowering planten gaan bloeien op een intern genetisch schema, dus let goed op in week 3–4 van de groeicyclus. Nadat je planten de 6de of 7de internode hebben bereikt, kun je met het blote oog potentiële mannelijke of vrouwelijke kenmerken onderscheiden. Cannabisplanten die vanaf zaailingstadium in bloei worden gezet, hebben alsnog 3-4 weken nodig voordat de eerste tekenen van voorbloei zichtbaar worden. Dit zijn de allereerste signalen van het geslacht en zal of een piepklein mannelijke of vrouwelijke voorbloei zijn. Sommige cultivars laten dit sneller zien dan andere, maar uiteindelijk onthult elke plant zichzelf rond hetzelfde moment. Je hoeft je geen zorgen te maken om mannelijke planten te identificeren in het begin: die kunnen pas veel later stuifmeel produceren.

2. Kenmerken van mannelijke planten

De grootste angst van elke beginnende kweker die met reguliere zaailingen werkt, is dat er een mannelijke plant de hele oogst bestuift. Geen paniek als je vooral vrouwelijke planten zoekt: zolang je mannelijke planten voor het produceren van zakjes verwijdert, hoef je je geen zorgen te maken. Mannelijke cannabisplanten ontwikkelen voorbloei op dezelfde plekken als vrouwen. Dit maakt onderscheid aan het begin soms lastig, en het kan een paar weken duren voordat je zeker weet dat je met een mannetje te maken hebt.

Tussen de bovenste internodes zie je een klein trosje ovale bolletjes verschijnen. Naarmate ze rijpen, merk je dat ze vastzitten aan een steeltje en dat ze groter worden en groen kleuren. Wacht tot je de mannelijke kenmerken kunt herkennen voordat je planten uit de tuin haalt: wees niet te fanatiek en gooi niet per ongeluk een vrouwtje weg.

3. Kenmerken van vrouwelijke planten

Het is veel makkelijker een vrouwelijke voorbloei te herkennen: je zoekt namelijk naar een dun, haarachtig stijltje. Wanneer deze zich tussen de internodes tonen, lijken ze op een witte wimper of een minuscuul grassprietje. Na verloop van tijd zullen witte haartjes verschijnen tussen het nieuwe blad wat lastig te zien is. Kijk goed wat je aanwijst als vrouwelijke voorbloei, en wacht tot je duidelijk een witte stempel ziet.

Nadat de eerste stempels zichtbaar zijn, tonen vrouwelijke planten de komende weken steeds meer stempels. Op dat moment hebben ze extra fosfor en kalium nodig om de bloemproductie en aanmaak van toppen te stimuleren. Het is slim om een vergrootglas of loep te gebruiken om trichomen goed te kunnen inspecteren. Meestal duurt het een week of twee voordat je echt zeker weet dat je een vrouwtje hebt.

4. Kenmerken van hermafrodiete planten

Nu hebben we mannelijke en vrouwelijke cannabisplanten en hun verschillen besproken. Maar, er is een derde 'geslacht' bij cannabis: hermafrodieten. Maar wat is eigenlijk een hermafrodiete cannabisplant? Een hermafrodiet (of "hermie" zoals vaak genoemd onder kwekers) ontwikkelt zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken. Dit is natuurlijk gedrag van cannabis en men denkt dat het ontstaat bij stress of beschadiging. Zo zorgt de plant voor het overleven van de specifieke genetische lijn, omdat ze zichzelf kan bevruchten.

Als je wiet kweekt voor consumptie, is het laatste wat je wilt dat je oogst hermafrodiet wordt. Eén enkele hermafrodiet zet je hele oogst op het spel, wat om diverse redenen ongewenst is. Bestoven vrouwelijke planten verstoken veel energie aan zaad productie, waardoor zowel de kwaliteit van de toppen, de omvang van de opbrengst als je tevredenheid in het geding komen.

Hoe voorkom je dat je planten hermafrodiet worden?

Twee hoofdredenen bepalen het geslacht: stress uit de omgeving en genetica. Sommige cannabis strains (vooral pure sativa’s) zijn veel gevoeliger voor herma’s. Tegenwoordig hebben zaadbanken en professionele kwekers deze genetische afwijking bijna helemaal uit de genenpoel gefokt; koop je zaden bij een betrouwbare bron (tip: bij ons!) dan hoef je je hierover geen zorgen te maken - wij garanderen nul procent kans op genetische herma's in onze zaden. Maar, zelfs met de beste genetica kan stress of verwonding een plant tot hermafrodiet maken. De gouden regel: vermijd alle vormen van stress tijdens de bloeifase. Dit zijn de situaties die een gezonde vrouwelijke plant tot hermafrodiet kunnen maken:

• Te hoge temperatuur (boven 28°C) in de kweekruimte
• Overbemesting van je kweek
• Gieten met water dat te koud of te heet is. Altijd water op kamertemperatuur gebruiken
• Veranderingen in de lichtperioden. Stroomuitval kan snel hele ruimtes tot herma’s laten uitgroeien als je niet meteen ingrijpt
• Beschadiging van de plant. Wees voorzichtig bij defoliatie; neem nooit meer dan 30% van de grote bladeren weg per keer
• Te veel of te weinig water kan ook probleem veroorzaken

Denk je dat je een herma in je kweek hebt, verwijder en (helaas) vernietig de plant. Ontdek je het laat in de bloei, heb je twee opties: als er maar enkele kleine stuifmeelzakjes zijn, kun je ze voorzichtig verwijderen met een pincet, zónder dat ze openbarsten. Zet de hermafrodiet apart van de rest van de planten. Zijn er al meerdere zakjes, dan moet de hele plant worden verwijderd.

5. Gebruik van gefeminiseerde zaden of stekken

De enige gegarandeerde manier om het geslacht vooraf te weten, is door het maken van stekken. Dit kan met een stek van elke plant. Werken met cannabis zaden of stekjes waarvan je zeker weet dat ze allemaal vrouwelijk zijn, heeft grote voordelen voor zowel de kleine hobbykweker als de grote commerciële teler.

Knip een van de zijtakken en zet deze in een kleine beker met medium en laat hem een paar dagen groeien. Als de wortels zich hebben ontwikkeld, zet het stek dan onder een 12/12 lichtschema. Al snel zal de plant volwassen worden en het geslacht tonen; stekken delen immers het DNA van de moederplant. Let op: dit werkt niet bij autoflowering soorten, omdat deze bloeien op leeftijd, niet op lichtschema. Werk je niet aan een kweekproject en wil je vooral zoveel mogelijk vrouwelijke planten kweken, gebruik dan gefeminiseerde zaden of stekken voor het beste resultaat.

De voordelen

• Zo weet je zeker dat de planten die je kweekt voor 100% vrouwelijk zijn, en dus voor aanvang van de bloei hoef je geen planten uit je kweekruimte te halen. Dit voorkomt verspilling van ruimte, voeding en medium.
• Grootchalige Sea of Green opstellingen zijn mogelijk zonder zorgen over mannelijke planten. Zo wordt je oogst niet besmet met stuifmeel en blijven de toppen commercieel bruikbaar.
• Werken met stekken is een uitstekende manier om iets te kweken waarvan het resultaat al bekend is. Vaak zijn de beste stekken door andere kwekers al geverifieerd of kun je er veel info over vinden online.

6. Tot slot

Weten hoe je mannelijke en vrouwelijke cannabisplanten kunt identificeren wanneer je reguliere zaden gebruikt, is essentieel om te zorgen dat je een volledig vrouwelijke oogst krijgt. Neem rustig de tijd voordat je planten weggooit en wacht tot mannelijke planten voldoende ontwikkeld zijn om stuifmeelzakjes te krijgen.