การขยายหลอดเลือดในกัญชาอธิบาย

• 1. Vasodilation คืออะไร?
• 2. ความเชื่อมโยงระหว่างกัญชาและ vasodilation
• 3. เหตุผลเบื้องหลังตาแดงบวม
• 4. สามารถหยุด vasodilation ได้หรือไม่?
• 4. a. วิธีปกปิดตาแดงบวม
• 5. ผลข้างเคียงของ vasodilation
• 6. ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ (ecs) อธิบาย
• 6. a. การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาอื่นๆ ที่อาจเกี่ยวข้องกับกัญชา
• 7. Vasodilation จากกัญชา หรือ ตาแดง: ถาม-ตอบ
• 8. สรุป

ใครก็ตามที่เคยสูบกัญชาไม่ว่าจะบ่อยหรือไม่ก็ตาม มักจะสังเกตเห็น อาการทั่วไปของการเมากัญชา อาการเหล่านี้เป็นที่รู้จักกันดีอยู่แล้ว เราเห็นพวกเขาถูกพูดถึงเกินจริงในภาพวาด ภาพยนตร์ และซีรีส์ทีวีอยู่ตลอดเวลา ตั้งแต่ปากแห้งที่เรียกว่า cottonmouth ไปจนถึงความรู้สึกขำง่าย ผลข้างเคียงของการบริโภคกัญชามัก เห็นได้อย่างชัดเจน แต่มีปฏิกิริยาพิเศษอย่างหนึ่งเมื่อสูบกัญชา ซึ่งเป็นสัญญาณสำคัญที่บ่งบอกว่าคนๆ นั้นกำลังเมา

"ดวงตาสามารถพูดได้ดังกว่าคำพูด"

สุภาษิตนี้ไม่เคยตรงใจเท่านี้มาก่อน การแสดงออกที่ชัดเจนที่สุดว่าคนกำลังเมากัญชาคือดวงตา ตาบวม แดงก่ำ ราวกับถูกอบ เหตุผลเบื้องหลังตาแดงบวมที่เกิดจากการบริโภคกัญชาคืออะไร? นั่นเป็นเพราะปรากฏการณ์ที่เรียกว่า vasodilation หรือการขยายหลอดเลือด มาดูกันว่า vasodilation คืออะไรและมีผลอย่างไร

1. Vasodilation คืออะไร?

การขยายหลอดเลือด (vasodilation) ไม่ใช่กลไกที่เกิดขึ้นเฉพาะเมื่อบริโภคกัญชาเท่านั้น แต่ก็เกิดขึ้นได้เมื่อคุณใช้สารนี้

ในทางการแพทย์ vasodilation คือกระบวนการที่กล้ามเนื้อเรียบในผนังของหลอดเลือดแดงหรือหลอดเลือดดำขนาดใหญ่ของเราคลายตัว ทำให้หลอดเลือดขยายกว้างขึ้น การเปิดของหลอดเลือดนี้ทำให้เลือดไหลเวียนได้เร็วขึ้นและความดันโลหิตลดลง สารบางชนิดและอาหารที่ทำให้เกิด vasodilation ได้แก่

2. ความเชื่อมโยงระหว่างกัญชาและ Vasodilation

สารแคนนาบินอยด์ที่มีชื่อเสียงในดอกกัญชา THC หรือเตตระไฮโดรแคนนาบินอล เป็นที่รู้กันว่ามีฤทธิ์เลียนแบบ anandamide ซึ่งเป็นกรดไขมันประเภทหนึ่งที่ทำหน้าที่เป็นสารสื่อประสาท ที่มีบทบาทในการควบคุมความเจ็บปวด ความอยากอาหาร ภาวะเจริญพันธุ์ และการสร้างแรงจูงใจหรือความสุขทางระบบประสาท¹ เช่นเดียวกับแคนนาบินอยด์ตัวอื่นๆ ของกัญชา อะนันดาไมด์นี้เป็นตัวกลางของไขมันที่ถูกสังเคราะห์โดย ตัวรับ CB1 ในระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ ซึ่งเกี่ยวข้องกับการจัดการความจำ กระบวนการคิดขั้นสูง และการควบคุมการเคลื่อนไหว

anandamide จึงรวมถึง THC ที่เลียนแบบกรดไขมันชนิดนี้ เป็น ตัวกระตุ้น vasodilation ทำให้ความดันโลหิตและอัตราการเต้นของหัวใจลดลง แต่การที่ความดันลดลงเมื่อหลอดเลือดขยายกว้างขึ้นเกิดขึ้นได้อย่างไร? ลองนึกภาพว่าคุณถือสายยางรดน้ำ เมื่อลดขนาดรูโดยกดปลายสาย น้ำจะไหลแรงขึ้นเปรียบเหมือนความดันเลือดสูงในหลอดเลือดของเรา น้ำไหล เร็วขึ้น กว่าปกติ

แต่เมื่อคุณปล่อยปลายสายยางให้น้ำออกตามรูปเดิม แรงน้ำจะลดลง เปรียบเหมือนกับ vasodilation ในหลอดเลือดเมื่อได้รับผลจากกัญชา ความดันโลหิตจะลดลง เพราะปริมาณบรรจุของหลอด (volume) แปรผกผันกับความดัน เมื่อหลอดหรือเส้นเลือดกว้างขึ้น ปริมาตรของเหลวที่อยู่ในหลอดก็เพิ่มขึ้น ดังนั้นแรงดันน้ำหรือเลือดก็ลดลง

3. เหตุผลเบื้องหลังตาแดงบวม

ทุกคนสามารถประสบปัญหาตาแดงได้ด้วยหลายสาเหตุ และการสูบกัญชาก็เป็นหนึ่งในนั้น ตาแดงบวมเป็น ปฏิกิริยาธรรมชาติ ของระบบหัวใจและหลอดเลือดของร่างกายจากผลของ THC เมื่อเราสูบกัญชา สูบไอ หรือนำไปรับประทาน ผ่านขนมหรืออาหารผสมกัญชา จะเกิดกระบวนการ 2 ขั้น หลังจาก THC เข้าสู่ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ จะมี อัตราการเต้นของหัวใจและความดันโลหิตเพิ่มขึ้น อย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นกระบวนการตรงข้ามกับ vasodilation เรียกว่า vasoconstriction

หลังจากนั้นไม่นาน จะเกิด กระบวนการตรงข้าม อัตราการเต้นของหัวใจลดลงและหลอดเลือดขยายตัวหรือ vasodilate จากผล vasodilation ของเส้นเลือดและเส้นเลือดฝอย ตามที่กล่าวไว้กล้ามเนื้อเล็กๆ รอบเส้นเลือดจะคลายตัวให้เลือดไหลเวียนได้สะดวกขึ้น ดวงตามี หลอดเลือดขนาดเล็กจำนวนมาก เมื่อหลอดเหล่านี้ขยายตัวจะเห็นได้ชัด ตาก็จะกลายเป็นสีแดงก่ำ เปิดเผยว่าคุณเมากัญชาแน่นอน

4. สามารถหยุด Vasodilation ได้หรือไม่?

ถ้าคุณจำเป็นต้องปกปิดการเป็นผู้ใช้กัญชา สิ่งที่คุณอยากรู้ก็คือ สามารถ ป้องกัน vasodilation ได้หรือไม่ ในกรณีนี้ คำตอบคือ ไม่ คุณไม่สามารถหยุด vasodilation ได้เมื่อใช้กัญชา เพราะ vasodilation เป็นกลไกที่เกิดขึ้นใน ระดับจิตใต้สำนึก เราไม่สามารถควบคุม vasodilation หรือ vasoconstriction ได้

วิธีปกปิดตาแดงบวม

เนื่องจาก vasodilation เป็นกระบวนการอัตโนมัติที่เราป้องกันไม่ได้ สิ่งที่พอจะช่วยได้ก็คือ หาวิธีแก้ไข มีวิธีที่เป็นที่รู้จักและได้ผลจริงสำหรับลดตาแดง เช่น:

• ใช้ยาหยอดตาแก้แพ้
• ใช้ยาหยอดตาน้ำตาเทียม
• ใส่แว่นกันแดด

สำหรับยาหยอดตา มี 2 ประเภท คือ ยาหยอดตาแก้แพ้และน้ำตาเทียม ยาหยอดตาแก้แพ้จะ ได้ผลกับตาแดง ดีกว่า เพราะมีสูตรเคมีเน้นบรรเทาอาการจาก ภูมิแพ้ เช่น คันตา ระคายเคือง หรือแดง

น้ำตาเทียม ถึงแม้จะไม่ได้ผลดีเท่ากับยาหยอดตาแก้แพ้ แต่ก็ช่วยได้เช่นกัน หาซื้อได้ง่ายตามร้านขายยาโดยไม่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์ เดิมใช้สำหรับบรรเทาอาการตาแห้ง แต่ก็ช่วยเรื่องความแดงได้ด้วย

ระหว่างยาหยอดตาแก้แพ้กับน้ำตาเทียม ขอเตือนไม่ควรใช้ยาหยอดตาแก้แพ้ เป็นประจำ เพราะระยะยาวจะกระทบต่อสายตา หากคิดว่าจะต้องใช้บ่อย แนะนำให้เลือกใช้น้ำตาเทียมจะปลอดภัยกว่า สุดท้าย ถ้าไม่อยากใช้ยาหยอดตา ทางออกที่ง่ายที่สุดคือ ใส่แว่นกันแดด ง่าย รวดเร็ว ใส่แล้วผ่อนคลายกับอาการเมาไปได้เลย อย่างไรก็ตาม วิธีนี้เหมาะกับ กลางวัน เท่านั้น เว้นแต่อยากเป็นคนที่ใส่แว่นกันแดดกลางคืนและทำลายสายตาโดยไม่จำเป็น

5. ผลข้างเคียงของ Vasodilation

ผลของ vasodilation ในร่างกายอาจมีทั้งดีและไม่ดี ขึ้นกับระดับ vasodilation และสุขภาพแต่ละคน ตัวอย่างเช่น THC ในกัญชาในฐานะ vasodilator ก็ ช่วยบรรเทาอาการปวดหัว หรือไมเกรนได้เช่นกัน² หากคุณแอบสงสัยหรือไม่เชื่อก็เข้าใจได้ดี เพราะมันดูขัดกับสามัญสำนึกว่าความดันโลหิตต่ำจะช่วยลดปวดหัวได้อย่างไร ทั้งๆ ที่เลือดไหลช้าทำให้เกิดการหายใจระดับเซลล์ในสมองลดลง จึงเป็น สาเหตุของอาการปวดหัว ตามปกติ

อย่างไรก็ตาม ก่อนจะปฏิเสธความเชื่อนี้ คุณควรทราบว่ากิจกรรมหลักของ THC คือไปกระตุ้นตัวรับในระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ ซึ่ง มีหน้าที่เกี่ยวกับความสุข ด้วย ดังนั้นผลของ THC กับตัวรับ CB1 จะ เหนือกว่า ผลจากการลดการไหลเวียนของเลือดเล็กน้อย จึงกลายเป็น สามารถบรรเทาไมเกรนหรือปวดหัว ได้ หนึ่งในผลหลักของ vasodilation คือทำให้ความดันโลหิตลดลง กัญชาจึงอาจมีศักยภาพใน การรักษาความผิดปกติของหัวใจและหลอดเลือด เช่น โรคหลอดเลือดสมอง (stroke) เส้นเลือดแข็ง (atherosclerosis) restenosis กล้ามเนื้อหัวใจตาย (MI) และภาวะหัวใจล้มเหลว อย่างไรก็ตาม ยังต้องการการวิจัยเพิ่มเติมในประเด็นนี้³

6. ระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ (ECS) อธิบาย

เราได้กล่าวถึงระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ในบทความนี้บ้างแล้ว แต่ยังไม่เคยอธิบายอย่างละเอียด ECS คือ เครือข่ายซับซ้อนของตัวรับแคนนาบินอยด์ที่กระจายทั้งร่างกาย ทำหน้าที่สำคัญทั้งในระบบประสาทส่วนกลางและระบบภูมิคุ้มกัน และยังช่วยควบคุมหน้าที่ต่างๆ เช่น ความอยากอาหาร ความจำ อารมณ์ การเจริญเติบโตของกระดูก การตอบสนองต่อการอักเสบ การทำงานของตับ ระบบเผาผลาญ กล้ามเนื้อ การนอนหลับ และการจัดการความเจ็บปวด

ECS ประกอบด้วยตัวรับแคนนาบินอยด์หลัก 2 ประเภท คือ CB1 และ CB2 ตัวรับ CB1 พบได้เฉพาะในระบบประสาท มีบทบาทสำคัญในการสื่อสารของประสาท และควบคุมสารสื่อประสาท เช่น เซโรโทนิน โดพามีน และกลูตาเมต เมื่อตัวรับ CB1 ถูกกระตุ้น สารเหล่านี้จะถูกปล่อยอย่างช้าๆ ช่วยให้เกิดความรู้สึกผ่อนคลาย

ตัวรับ CB2 ส่วนใหญ่พบในระบบภูมิคุ้มกัน ช่วยควบคุมปฏิกิริยาต่อการอักเสบ การกระตุ้น CB2 เชื่อมโยงกับผลดีด้านสุขภาพหลายอย่าง เช่น ช่วยลดการอักเสบ บรรเทาความเจ็บปวด และลดอาการคลื่นไส้ เมื่อเราบริโภคกัญชา cannabinoid ในพืชจะจับกับตัวรับเหล่านี้เช่นเดียวกับ endocannabinoid ที่ร่างกายผลิตขึ้นเอง ซึ่งช่วยกระตุ้น ECS ส่งเสริมสมดุลในร่างกาย (homeostasis) และควบคุมหน้าที่ต่างๆ THC ซึ่งพบมากสุดในกัญชา และเป็นตัวหลักที่ก่อผลทางจิตประสาทกับมนุษย์ จะไปจับกับตัวรับ CB1 ทำให้เกิดผลหลากหลาย ตั้งแต่กระตุ้นความอยากอาหาร บรรเทาอาการปวด จนถึงให้รู้สึกผ่อนคลาย

เมื่อใช้ THC ปริมาณมากและติดต่อกันเป็นเวลานาน ตัวรับจะถูกกระตุ้นมากเกินไปจนตอบสนองได้ไม่เต็มที่ นี่คือเหตุผลที่ควรใช้กัญชาอย่างรับผิดชอบและมีสติ และควรพักการใช้เป็นระยะหากมีการใช้อย่างสม่ำเสมอ ส่วน CBD (แคนนาบินอยด์ที่พบรองลงมาในกัญชา) ไม่มีฤทธิ์เปลี่ยนจิต และไม่จับกับตัวรับ CB1 โดยตรง แต่มีผลต่อ CB1 และ CB2 ทางอ้อม โดยไปขัดขวางเอนไซม์ FAAH ที่ทำลาย endocannabinoid ธรรมชาติในร่างกายเราจึงทำงานต่อได้ยาวนานขึ้น

เมื่อขัดขวางการทำงานของเอนไซม์นี้ CBD จะช่วยเพิ่มระดับ anandamide ซึ่งเป็น endocannabinoid หลักในร่างกาย นี่คือเหตุผลที่ CBD นิยมใช้รักษาอาการวิตกกังวล ซึมเศร้า และอาการปวดเรื้อรัง ช่วยกระตุ้นระดับ endocannabinoid ในร่างกายและส่งเสริมสมดุลโดยรวม สำหรับ CBN (ชนิดใหม่ที่มาแรง) จะจับกับ CB2 เป็นหลัก พบว่าช่วยเรื่องการนอนหลับและลดอาการอักเสบได้ดี

การเปลี่ยนแปลงทางสรีรวิทยาอื่นๆ ที่อาจเกี่ยวข้องกับกัญชา

การขยายหลอดเลือดที่ทำให้ตาแดงคือจุดเปลี่ยนทางกายภาพที่ชัดที่สุดเมื่อสูบกัญชา แต่มันไม่ใช่อย่างเดียว กัญชายังช่วยลดความดันโลหิตและเพิ่มอัตราการเต้นของหัวใจ กระตุ้นความอยากอาหาร เพิ่มความรู้สึกต่อประสาทสัมผัส และลดคลื่นไส้ อีกทั้งพบว่ากัญชามีฤทธิ์ต้านการอักเสบด้วย แม้ว่าการวิจัยเรื่องนี้ยังดำเนินอยู่

กระตุ้นความอยากอาหาร

ทุกคนที่เคยใช้กัญชาจะยืนยันได้ว่ากัญชาทำให้รู้สึกหิว หรือที่เรียกว่าการโดน 'munchies' ซึ่งเป็นปัญหาหากคุณตั้งใจควบคุมน้ำหนัก เพราะความอยากกินของอร่อยในตู้เย็นหรือตู้กับข้าวอาจต้านทานไม่ได้ โดยเฉพาะถ้าคุณไม่ได้สูบกัญชาบ่อย

แต่มันเป็นประโยชน์มากสำหรับผู้มีปัญหาความอยากอาหารต่ำ นี่คือกรณีของผู้ป่วยกัญชารักษาโรค หลายรายได้รับยาหรือการรักษาที่ลดความอยากอาหารอย่างผิดธรรมชาติ เช่น เคมีบำบัด ผู้ป่วยมักคลื่นไส้ เหนื่อย จนแทบไม่อยากกิน ทั้งที่ควรได้รับสารอาหารครบถ้วนในช่วงนี้ กัญชาช่วยกระตุ้นความอยากอาหารได้ดี แถมยังช่วยลดคลื่นไส้อีกด้วย หากคุณไม่อยากกินขนมหรือขนมหวานเยอะ ให้ทานผลไม้ เพราะฟรุกโตสตามธรรมชาติจะช่วยควบคุมความอยากของหวานได้

ปากแห้ง

ไม่ว่าคุณจะเรียกมันว่า ปากทะเลทราย ปากแห้ง หรือ cotton mouth ผลเหมือนกันคือ น้ำลายในปากผลิตไม่พอ กัญชามีฤทธิ์ชัดเจนกับอาการนี้ เนื่องจากตัวรับในต่อมน้ำลายของเราตอบสนองไวต่อสารในกัญชา

อาการนี้แม้อาจน่ารำคาญแต่แก้ไขได้ง่าย ดื่มน้ำเพียงพอ และหลีกเลี่ยงการใช้ยาสูบขณะใช้กัญชา และเคี้ยวหมากฝรั่ง จะช่วยกระตุ้นการผลิตน้ำลายและดับกลิ่นปากได้ด้วย

ปวดหัว

อย่างที่กล่าวไปว่า กัญชาอาจเพิ่มความดันโลหิตขึ้นอยู่กับแต่ละคน โดยเฉพาะถ้าบริโภคในปริมาณมากหรือใช้สายพันธุ์ที่ THC สูง ซึ่งมักเกิดกับมือใหม่ความเปลี่ยนแปลงของความดันนี้อาจทำให้ปวดหัวอย่างเฉียบพลัน บางครั้งมาพร้อมอาการเวียนศีรษะหรือตาลาย วิธีป้องกันที่ดีที่สุดคือใช้กัญชาอย่างพอดี แม้แต่ผู้มีประสบการณ์ ความทนทานของร่างกายก็เปลี่ยนได้ถ้าหยุดใช้กัญชาไปสักระยะ แนะนำให้เริ่มทีละน้อย ดูปฏิกิริยา แล้วจึงค่อยเพิ่ม และขอย้ำอีกครั้งว่าการดื่มน้ำเพียงพอสำคัญมาก ดื่มน้ำเปล่าหรือของเหลวให้มากๆ ก่อน ระหว่าง และหลังสูบหรือรับประทานกัญชา จะช่วยลดผลข้างเคียงลบและทำให้รู้สึกดีขึ้นเมื่อสร่างเมา

7. Vasodilation จากกัญชา หรือ ตาแดง: ถาม-ตอบ

มีวิธีป้องกัน vasodilation เมื่อใช้กัญชาหรือไม่?

ยังไม่มี วิธีเดียวที่จะลดโอกาสตาแดงบวมคือใช้กัญชาที่ THC ต่ำ หากคุณมักสูบกัญชาสายพันธุ์ THC สูง ก็คงคุ้นกับอาการตาแดง แต่ถ้าเปลี่ยนไปใช้สายพันธุ์ที่มี THC ต่ำกว่า 5% คุณอาจเห็นความแตกต่างมากในระดับความแดงของตา ข้อเสียคือคุณอาจไม่เมาเท่าเดิม

ดื่มน้ำจะช่วยลดตาแดงได้หรือไม่?

แม้ว่าการขาดน้ำจะทำให้ตาแดงมากขึ้นเมื่อสูบกัญชา แต่การดื่มน้ำมากๆ จะไม่ช่วยให้ตากลับมาเป็นปกติทันทีเมื่อแดงไปแล้ว อาจช่วยลดลงเล็กน้อยและช่วยเรื่องปากแห้ง แต่ไม่ใช่วิธีแก้ตาแดงที่แน่นอน

กินกัญชาผ่านขนมหรืออาหาร (edibles) จะตาแดงเท่าเดิมไหม?

แน่นอน วิธีการบริโภคไม่ใช่ตัวตัดสิน แต่เป็นระดับ THC ไม่ว่าคุณจะสูบ vape หรือกิน edible ตาก็มีโอกาสแดงเหมือนกัน

CBD ทำให้เกิด Vasodilation หรือไม่?

ไม่ CBD ถึงแม้เป็น cannabinoid เหมือน THC และมีประโยชน์คล้ายกัน แต่ไม่ทำให้เกิด vasodilation แบบ THC ถ้าคุณต้องการใช้กัญชาเพื่อการแพทย์โดยไม่ต้องการฤทธิ์เมาและไม่อยากตาแดง ควรเลือกสายพันธุ์ CBD เพียว

มีวิธีลดตาแดงโดยไม่ใช้ยาหยอดตาหรือไม่?

มี เช่น สารกระตุ้นอย่างคาเฟอีนช่วย vasoconstriction ลองดื่มกาแฟเข้มๆ หนึ่งแก้ว หรือช็อกโกแลตเข้มข้น (cocoa สูง) ก็อาจได้ผลและช่วยคุม munchies ได้ด้วย ล้างหน้าด้วยน้ำเย็นจัดหรือใช้ถุงชาเขียวประคบดวงตาประมาณ 15 นาทีก็ช่วยได้ แต่ทางเดียวที่ได้ผลเร็วที่สุดคือใช้ยาหยอดตา

ใช้เวลากี่ชั่วโมงตาแดงจึงจะหายไปเองตามธรรมชาติ?

ไม่มีคำตอบตายตัว ขึ้นอยู่กับความเข้มข้นของกัญชาและร่างกายแต่ละคน แต่โดยเฉลี่ยตาจะกลับเป็นปกติใน 2-4 ชั่วโมง

8. สรุป

ถ้าคุณเคยสังเกตว่าตาแดงจัดหลังสูบกัญชา ไม่ต้องกังวลเลย เพราะจริงๆ แล้วนี่คือสัญญาณว่าร่างกาย ทำงานได้ดี ตาแดงก่ำบวมคือ สิ่งที่ควรเกิด เมื่อใช้กัญชา ถ้าใช้แล้วตาไม่แดงนี่สิที่ควรกังวล สนุกกับการเมาและรู้วิธีปกปิดตาแดงจากคนที่ไม่ควรเห็นคุณลอยลำอยู่บนเมฆ

คำเตือนทางการแพทย์

เนื้อหานี้มีไว้เพื่อการศึกษาเท่านั้น ข้อมูลที่ให้มานี้นำมาจากแหล่งข้อมูลภายนอก

แหล่งอ้างอิงภายนอก

1. "The effects of Δ9-tetrahydrocannabinol in rat mesenteric vasculature, and its interactions with the endocannabinoid anandamide" Saoirse E. O'Sullivan, David A. Kendall, and Michael D. Randall. June 2005.
2. "The Use of Cannabis for Headache Disorders" Bryson C. Lochte, Alexander Beletsky, Nebiyou K. Samuel, and Igor Grant. April 2017.
3. "Role of cannabis in cardiovascular disorders" Hemant Goyal, Hamza H. Awad, and Jalal K. Ghali. July 2017.