Hop Latent Viroid (HpLVd) Nedir ve Nasıl Tedavi Edilir?

• 1. Hop latent viroid nedir?
• 2. Hop latent viroid nasıl yayılır?
• 3. Hplvd kenevir bitkilerini nasıl etkiler?
• 4. Bitkilerinizde “dudding hastalığı” varsa ne yapmalı?
• 5. Alternatif tedavi
• 6. Ekstra İpuçları
• 7. Sonuç olarak

Eğer mahsulünüz cılız ya da zayıf görünüyorsa ve besin, su ve ışık seviyelerini ayarlamayı denediyseniz, daha ciddi bir sorun olabilir. Birkaç yıldır ticari yetiştiriciler bu sorunla karşılaşıyor ve herhangi bir umut yoktu, ancak son zamanlarda araştırmacılar bunun HpLVd olabileceğini tespit etti. Hop latent viroid, feminized seeds budamanız veya klonlamanız sırasında makas veya neşter aracılığıyla yayılan ve zayıf bitki gelişimine yol açabilen bir virüstür. Bu patojen, kenevir yetiştiricilerinin karşılaştığı zorluklara bir örnek. Şanslı değilseniz, üst üste birkaç yıl boyunca kenevir yetiştirip hiçbir zararlı veya hastalığa rastlamamak nadirdir. Mantarlar, virüsler, böcekler hatta büyük memeliler olmak üzere birçok canlı kenevir dokusuna iştah duyar. Kenevir yetiştiricileri olarak, geniş bir beceri yelpazesi geliştirmek önemlidir.

Elbette bitkiye nasıl sulama yapacağınızı, makro ve mikro besinleri nasıl sağlayacağınızı bilmeniz gerekir. Ayrıca aydınlatma, ışık şiddeti ve ışık döngüsünü bilmek de gerekir. Sağlıklı bitkiler yetişirmek için toprak biyolojisi ve kimyasını bilmek de oldukça faydalı olur. Aynı şekilde, verimin azalmasına ve mahsul kayıplarına yol açabilecek hastalıklara karşı bitkilerinizi nasıl koruyacağınızı da bilmelisiniz. Bu tür enfeksiyonları nasıl önleyeceğinizi bilmeniz gerektiği gibi, kaçınılmaz olarak yakalandığında nasıl tedavi edeceğinizi de bilmelisiniz. Aşağıda, hop latent viroid hakkında tüm detayları ve ürününüzü bu patojenden nasıl koruyacağınızı öğreneceksiniz.

1. Hop Latent Viroid Nedir?

HpLVd, kenevir bitkilerinde “dudding” ya da “dudding hastalığı”na yol açabilen bulaşıcı bir patojendir, bu hastalık belirtiler gösterebilir veya hiçbir belirti göstermeden yıllarca uyku halinde kalabilir. Hastalığın ilk belirtileri 2018’de keşfedildi ancak kesin tanı, 2019 yılında yapılan daha kapsamlı araştırmalardan sonra konulabildi.

Bu araştırmalar sayesinde, ABD ve Kanada’da test edilen tüm mahsullerin hop latent viroid ile enfekte olduğu ve yaklaşık %25-30 enfeksiyon oranı olduğu ortaya konmuştur. Yani hastalıklı bir bitki 100 bitkilik bir bahçeye konulursa, 30 bitkiye kadar yayılabilir ve bu da yetiştiricilere milyonlarca dolara mal olabilir.

2. Hop Latent Viroid Nasıl Yayılır?

Mevcut kenevir yasaları nedeniyle, bu patojenle ilgili araştırmalar halen devam etmektedir fakat virüsün temas yoluyla yayıldığı bilinmektedir (örneğin, enfekte bir bitkiyi budadıktan sonra sterilize etmeden sağlıklı bir bitkiyi budamak gibi), yani makas, neşter, budama makası veya benzeri herhangi bir aletle, bu yüzden yeni bir bitkiye dokunmadan önce mutlaka sterilize edilmelidir.

Bu virüs, enfekte bir bitkinin tohumu yoluyla da bulaşabilir, ancak bunun nasıl ve hangi oranda gerçekleştiğinin anlaşılması için araştırmalar devam etmektedir. Yukarıda da belirtildiği gibi, enfekte olan bitkilerde bazen hiç belirti görülmeyebilir fakat virüs, tüm mahsulünüze yayılmaya devam edebilir, bu yüzden güvenlik önlemleri almak şarttır.

3. HpLVd Kenevir Bitkilerini Nasıl Etkiler?

Hop latent viroidin ilerleyişi ve bulaşma şekli ile ilgili hala öğrenilmesi gereken çok şey var, ancak araştırmacılar bu virüsün genellikle bitkiden bitkiye mekanik bulaşma yoluyla geçtiğini düşünüyor, yani enfekte bitkinin sağlıklı bir bitkiyle doğrudan veya dolaylı teması gerekiyor. Araştırmacılar ayrıca HpLVd'nin binlerce bitkiye yayılmış olduğunu ancak yeni tanımlandığı için yetiştiricilerin çoğunun bitkilerinin enfekte olduğundan habersiz olduğu ya da bitkide görülen belirtilerin bu virüs kaynaklı olabileceğini bilmediklerini ortaya çıkardı.

Hop latent viroidin tespitini zorlaştıran bir diğer önemli faktör, virüsün genelde uyku halinde kalmasıdır. Yani bir bitki enfekte olabilir ama belirti göstermeyebilir. Virüs sessizce yayılır ve ancak sıcaklık stresi, besin stresi veya böcek istilası gibi stres durumlarında “uyanır”. Bu nedenle hastalığın doğru testler olmadan tespit edilmesi zordur. Araştırmalar, tek bir anaçtan alınan klonların bu hastalığa daha açık olduğunu ve enfekte klonların %10-30'unun ciddi belirtiler gösterebileceğini gösteriyor.

Bu hastalık bitkilerinizi öldürmez ve bazen gerçekten bitkinin hasta olup olmadığı bile belli olmayabilir, ancak kesinlikle ince belirtiler gözlenir, çünkü virüs, hasadın kalitesini ve miktarını büyük oranda azaltır.

Vejetatif Dönemde Yaygın HpLVd Belirtileri

Vejetatif dönemde, kenevir bitkileri genellikle şu belirtileri gösterir:

• Daha kısa boğum aralıkları;
• Daha küçük yapraklar;
• Ve bitkilerin normalden daha kısa gelişmesi.

Çiçeklenme Döneminde Yaygın HpLVd Belirtileri

Çiçeklenme aşamasında ise, enfekte bitkiler genellikle:

• Daha küçük ve gevşek tomurcuklar oluşturur;
• Daha az trikom üretir;
• Ve bazen kannabinoid içeriğini %50'ye kadar azaltır.

Gördüğünüz gibi, bu belirtiler kötü genetikle ya da uygun olmayan yetiştirme koşullarıyla kolayca karışabilir. Ama daha önce aynı strain yetiştirdiyseniz ve sonuç önceki yıllara göre çok daha kötüyse, bitkileriniz enfekte olmuş olabilir. Bu nedenle, aşağıdaki belirtileri görüyor ve başka olumsuz hiçbir şeyi tespit edemediyseniz, bitkilerinizin enfekte olma ihtimali var.

4. Bitkilerinizde “Dudding Hastalığı” Varsa Ne Yapmalı?

Bitkilerinizin HpLVd ile enfekte olduğundan şüpheleniyorsanız, ilk adım gerçekten enfekte olup olmadıklarını belirlemektir, yani önce bir test yapmanız gerekir. 

Tarama Testi

Bütün bitkiler belirgin bir belirti göstermeyebilir veya hasta gibi görünmeyebilir, bu nedenle varlığını tespit etmenin en hızlı yolu, qPCR gibi bir tarama testidir, fakat yaşadığınız yere ve ayırmak istediğiniz bütçeye göre bu test kolay ulaşılır olmayabilir, bu nedenle çoğunlukla ticari yetiştiricilere önerilir.

Ayrıca bu testi anaç bitkilere ve yeni alınan klonlara uygulayarak virüs olmadığından emin olabilirsiniz, ancak bu pahalı olabilir, bu yüzden yukarıda belirtildiği gibi, her zaman güvenlik önlemleri alın.

İzolasyon 

Sonuçlar pozitif çıkarsa, tüm enfekte bitkiler olabildiğince çabuk büyüme alanından çıkarılmalı ve imha edilmelidir. Ayrıca, enfekte bitkiyle doğrudan temasta olan tüm bitkiler izole edilmeli ve mümkünse test edilmelidir.

Doku Kültürü 

Tüm mahsulünüzü test ettiyseniz ve tüm bitkiler enfekteyse ya da özel bir anaç enfekteyse, HpLVd'den kurtulmanın en kolay yolu doku kültürüdür. Bu işlem, virüsü ortadan kaldıran özel bir tedaviyle yapılır ve bu şekilde yeni bitki %100 sağlıklı ve hastalıksız büyür.

Güvenlik İpuçları

Virüsün önlenmesinin en iyi yolu, her yeni bitkide çalışmadan önce ekipmanı sterilize etmektir. Ayrıca, ellerinizi yıkayıp her seferinde yeni eldiven giymeniz de şiddetle tavsiye edilir. Yetiştirme alanınıza her girişte olası hastalık taşıyıcılığını önlemek için iyi hijyen uygulayın. Dışarıdan gelen herhangi bir bitki materyalini test etmeden içeri sokmayın ve bahçede giydiğiniz ayakkabılarla yetiştirme çadırınıza girmeyin. 

Zararlılar da bazı hastalıkları taşıyabildiği için, çadırınıza böcek girebileceğini düşündüğünüz yerlere böcek teli koymayı değerlendirin. Yukarıda anlatılanlara para ve zaman harcamak istemiyorsanız, tüm koruyucu önlemleri mutlaka alın!

5. Alternatif Tedavi

Daha önce de söylendiği gibi bu virüs kenevirde görece yeni olabilir, fakat büyük yetiştirme odalarına sahip ticari yetiştiriciler çoktan alternatif tedaviler üzerinde denemeler yapıyorlar. Böylelikle enfeksiyonların yayılmasını hızlıca önlemek ve biraz para tasarrufu sağlamak mümkün olabilir. İşte enfekte bitkilerinizi kurtarmanız için hızlı ve kolay bir yöntem:

Kullandığınız ürüne ve uygulama şeklinize bağlı olarak bu yöntem her zaman %100 işe yaramayabilir; ancak doğru uygulandığında “dudding” hastalığını ortadan kaldırma şansı gerçekten yüksektir, bu yüzden daha radikal önlemlere başvurmadan önce kesinlikle denemenizi öneririz.

• Litre başına 8ml geniş spektrumlu bakterisit/mantar ilacı (OxiDate 2.0 veya Zerotol gibi) suyla karıştırın;
• Yeni kesilmiş klonu (kesildikten hemen sonra) solüsyona 2-3 dakika batırın ve ardından klonlama işlemini normal şekilde sürdürün (köklenmeye bırakın);
• Köklenen klonu litre başına 0,5ml geniş spektrumlu bakterisit/mantar ilacı (ör. OxiDate 2.0) içeren karışıma tekrar batırın.

6. Ekstra İpuçları

Bazı durumlarda bitkinin tamamen temizlenmesine gerek olmaz, alt kısımdan pozitif, üst kısımdan ise negatif alınabilir, bu yüzden hayatınızı kolaylaştıracak birkaç öneri:

• Klonları mutlaka bitkinin tepe kısmından alın, çünkü üstteki büyümeler genellikle daha sağlıklıdır;
• Her bitki için ayrı bir makas ve jilet bulundurun;
• Her bitkiden sonra klon çözeltisini değiştirin ve;
• Bakterisit ve benzeri ürünlerin kök gelişimini yavaşlattığını unutmayın, bu nedenle sabırlı olun!

7. Sonuç Olarak

İlk bakışta çok zararlı görünmese de, Hop latent viroid (diğer adıyla “dudding hastalığı” veya “dudding”) kesinlikle dikkat edilmesi gereken bir şeydir; çünkü tüm mahsulünüzü enfekte edebilir ve diğer bazı patojenler kadar yıkıcı olmasa da, bitkileriniz için kesinlikle olumsuz sonuçlar doğurur, özellikle ticari yetiştiriciyseniz. O yüzden yukarıda da belirtildiği gibi anahtar, hijyendir! Her yeni bitkide çalışmadan önce aletlerinizi temizlediğinizden emin olun ve özellikle o çeşidi daha önce normal büyütüp sonradan performansı düşmeye başladıysa, olağan dışı gelişimleri gözden kaçırmayın. Eğer yetiştirici veya ticari bir üretici değilseniz de ciddi bir sorun gibi gelmeyebilir, fakat tomurcuk kalitesinde, miktarında ve genel bitki gelişimi ve sağlığında büyük fark göreceksiniz, bu yüzden tüm güvenlik önlemlerini mutlaka alın.

Daha önce Hop latent viroid ile başa çıktıysanız ve diğer yetiştiricilere tavsiyeleriniz varsa, aşağıdaki yorum kısmında paylaşmaktan çekinmeyin!

Dış Kaynaklar

1. Hop latent viroidin (HLV) moleküler yapısı, dünya çapında şerbetçotunda görülen yeni bir viroid. - Puchta, Holger & Ramm, Karla & Sänger, Heinz. (1988). 
2. İngiltere şerbetçotu üretiminde Hop Latent Viroid kontrolü. - Adams, A.N. & Barbara, D.J. & Morton, A. & Darby, P. & Green, C.P.. (1995). 
3. California'da Cannabis sativa'da hastalığa yol açan Hop latent viroidin ortaya çıkışı. - Warren, Jeremy & Mercado, Jennifer & Grace, Dan. (2019).