• 1. Fotoperiyodik kenevir
• 1. a. Regular fotoperiyodik kenevir
• 1. b. Fotoperiyodik feminen tohumlar
• 2. Otomatik Çiçeklenen (autoflowering) kenevir
• 3. Kendi tohumlarınızı nasıl yaparsınız
• 3. a. Fotoperiyodik regular tohumlar
• 3. b. Fotoperiyodik feminen tohumlar
• 3. c. Feminen ve regular otomatik (autoflowering) tohumlar
• 4. Polen toplama, saklama ve doğru tozlama teknikleri
• 5. Sonuç

Tıpkı bahçenizde yetiştirmekten keyif aldığınız birçok bitki gibi, çeşitli sebze ve çiçeklerin yanı sıra kenevir tohumları da birçok çeşide sahiptir. Kültivar veya strain olarak bilinen her bir tür, çiçeklenme şekilleri, boyutları, şekilleri ve etkileri dahil olmak üzere farklı özellikler barındırır. Binlerce kenevir çeşidi bulunmaktadır. Ancak, hepsi çiçeklenme şekillerine ve ifade ettikleri cinsiyete göre üç ana kategoriye ayrılır. Kenevir bitkisi denildiğinde, en çok bilinenler feminized (dişi) tohumlardır. Peki oto (auto) ve regular (normal) ne anlama geliyor biliyor musunuz?

Aşağıda, bu tohum grupları hakkında bilgi sahibi olarak kenevir bilgisini derinleştireceksiniz. Ardından bir adım daha ileri gidip evde kendi tohumlarınızı nasıl üretebileceğinizi öğreneceksiniz. Sayfanın sonuna geldiğinizde, kenevir ıslahının temellerinin hepsini biliyor olacaksınız. Hadi başlayalım.

1. Fotoperiyodik Kenevir

Fotoperiyotizm yalnızca kenevir bitkilerine özgü değildir, birçok çiçekli bitki de gece ve gündüz sürelerindeki değişiklikleri algılar ve bu değişiklikleri çiçeklenme zamanı olarak kullanır. Bir düşünün. Bitkiler, hayatta kalmak için çevrelerinde olup biteni anlamalıdır. Bazı türler soğuk hava ve şiddetli donlarla başa çıkabilirken, kenevir bu tür aşırılıklara dayanamaz. Başarılı büyüme ve üremenin, kışın soğukları gelmeden önce gerçekleşmesini sağlamak için bitkiler mevsimsel ışık değişikliklerini algılayabilir; çiçeklerini tam zamanında açarak tohumlarını dağılmadan önce yayabilirler. 

Fotoperiyodik kenevir bitkileri bu şekilde çalışır; ışık döngüsündeki değişikliklere tepki verirler. Sonbaharın başında gece süreleri uzayınca (doğada) veya yetiştirme çadırında 12/12 ışık döngüsüne geçildiğinde bitki daha fazla karanlığa maruz kalır. Bu durumda bitki, yaşam döngüsünün sona yaklaştığını fark eder ve (dişiler) çiçeklenmeye, (erkekler) ise polen üretmeye başlar; böylece kış gelmeden üremelerini tamamlarlar.

Regular Fotoperiyodik Kenevir

İnsan müdahalesi ve ıslah teknikleri dışında, kenevir genellikle dioecious bir bitkidir, yani erkek ve dişi çiçekleri tamamen farklı bitkilerde gelişir. Buna karşılık, salatalık ve biber gibi monoecious bitkiler, erkek ve dişi üreme organlarını aynı bitkide üretir. Regular kenevir, hem erkek hem de dişi bitkiler veren fotoperiyodik kenevirdir. “Doğal yol” ile üretildikleri için regular olarak adlandırılırlar: erkek bitkinin poleni dişiyi dölleyerek tohum oluşmasını sağlar. Eskiden kenevir yetiştirmenin tek yolu regular tohumlarla mümkündü ve bu şekilde yarısı erkek, yarısı dişi bitkiler elde edilirdi. Erkek ve dişi bitkiler arasında büyük bir fark vardır; dişi tomurcuklar (bud) üretirken, erkek bitkiler sadece polen keseleri oluşturur. 

Doğada erkek kenevirin polen keseleri açılır ve poleni serbest bırakır; böylece dişi çiçekler döllenir ve tohum oluşur. Ancak çoğu ticari veya kişisel kullanım için kenevir yetiştirenler yalnızca tomurcuk ister, erkeklerin polen saçmasına izin vermek hasadı mahveder çünkü döllenme verimi düşürür, bu yüzden esas olarak dişi bitkiler istenir. Regular bitki yetiştirmenin hem avantajları hem de dezavantajları vardır. Sadece kaliteli çiçekle ilgilenen ev yetiştiricileri için erkek bitkiler çoğu zaman fark edilmeyebilir ve dişi çiçekleri dölleyebilir. Bu, dişi tomurcukların tohuma dönmesine ve reçine ile kanabinoid üretiminin düşmesine neden olur. Ancak, ıslahla ilgilenen yetiştiriciler yeni çaprazlamalar yapmak için erkek bitkilerden üretilen polene ihtiyaç duyar ve bu nedenle regular tohumlara başvururlar. 

Fotoperiyodik Feminen Tohumlar

İstenmeyen döllenmeyi ve erkek bitkilerin sebep olduğu diğer sorunları tamamen ortadan kaldırmak için feminized tohumlar geliştirildi. Feminized tohumlar iki dişi bitkinin çaprazlanmasından elde edilir; bitkilerden biri strese sokularak polen keseleri üretmesi sağlanır ve diğer dişi bitkiyle döllenme gerçekleştirilir. Feminized tohum yetiştirdiğinizde, yavrular yalnızca dişi olur. Bu, erkeklerin çıkmasını ve kullanamamanızı sağlayan gereksiz işleri ortadan kaldırır. 1998 yılında feminen tohumların patlama yaşamasından bu yana, yetiştiriciler artık uzun süre regular tohum almamıştır. Günümüzde çoğu tohum bankası artık regular tohum bile satmıyor. Feminen tohumlara bu kadar odaklanırken regular tohumların yeni strain’lerin geliştirilmesi için vazgeçilmez olduğunu unutmamamız gerekiyor.

2. Otomatik Çiçeklenen (Autoflowering) Kenevir

Kendiliğinden çiçeklenmeleriyle ünlü olan autoflower’ları ayıran özellik, çiçeklenme dönemi için farklı bir ışık döngüsüne ihtiyaç duymamalarıdır. İsmi üstünde, autoflower’lar yaşına bağlı olarak otomatik olarak çiçeklenmeye başlar ve regular veya feminen tohumlar gibi çiçeklenme başlatmak için ışık döngüsü değişikliğine ihtiyaç duymaz. Oto tohumlar, tomurcuk oluşturmaya başlamak için zamandan başka bir şeye ihtiyaç duymaz.

Ancak bu özellik bir anda ortaya çıkmamıştır; çevreye adaptasyon sonucu oluşmuştur. Muhtemelen Cannabis Indica ve Sativa’yı duymuşsunuzdur… İşte, autoflowering geni Cannabis Ruderalis’ten gelir. Ruderalis türü, Asya, Avrupa ve Rusya’nın son derece soğuk ve zorlu iklimlerine uyum sağlamıştır. Bu bölgelerde ılıman sezon daha kısa, sıcaklıklar ise daha düşüktür. Bu nedenle, Ruderalis fotoperiyodik bitkiden otomatik çiçeklenen bitkiye evrilmiştir ve sıcaklıklar don noktasına ulaşmadan önce üremeyi garantilemiştir. Bu adaptasyon sayesinde artık tohumdan hasada çok daha kısa sürede yetişen autoflower’lara sahibiz.

3. Kendi Tohumlarınızı Nasıl Yaparsınız

Kendi tohumunuzu üretmek, gerekenlere sahipseniz oldukça kolaydır ama bu, sonucunda mükemmel bir strain elde edeceğiniz anlamına gelmez. Çoğu tohum bankasının sattığı iyi strain’ler veya “IBL”ler, yıllar içinde geliştirilmiş ve üçüncü-dördüncü jenerasyona ulaşmış tohumlardır. IBL ya da stabil strain, yavruların belirli özelliklerinin garanti altına alındığı anlamına gelir.İlk kez iki strain çaprazlandığında, ortaya sınırsız fenotip çıkabilir ve bu da ticari üretim için iyi değildir.

Fakat bu sizi caydırmasın! Islahta yeniyseniz, sadece kendi tohumunuzu üretmek ve büyütüp olgunlaştırmak bile yeterince tatmin edicidir. Yine de belirtildiği gibi, sonuçlar oldukça değişkendir. Günümüzde tohum piyasası tamamen polihibritlerle (iki farklı hibritin yavruları olan strain’ler) doludur.Bu türleri çaprazlamak, tohumlarınızın genetik açıdan oldukça değişken, çeşitli özelliklere sahip bitkiler üretmesine yol açar. Islah becerilerinizi ve genetik başlangıç materyalinizi geliştirdikçe, birçok yetiştirici ilk çaprazlamalarını ellerinde ne varsa onunla yaparak başlar.

Fotoperiyodik Regular Tohumlar

Kenevir hakkında konuşulurken, erkek bitkiler çoğu zaman göz ardı edilir. Günümüzde çoğu kişi, sevdiğimiz güzel çiçeklere (tomurcuklara) alışmış durumda; fakat erkek kenevir bitkilerinin de dişiler kadar önemli olduğunu unutmamak gerekir. Erkek kenevir bitkileri polen üretir ve yeni kenevir bitkilerinin oluşumunda esas unsurdur. Bu polen kenevir ıslahında çok önemlidir, çünkü yetiştiriciler farklı genetikleri çaprazlamak ve kendi tohumlarını oluşturmak için bu polenle çalışır. Tohum üretmek için ihtiyacınız olan tek şey polen ve tomurcuktur. Kenevir poleni diğer bitkilerden üretilen klasik polenden farksızdır. İnce, genellikle altın sarısı toz şeklindedir ve erkek bitkilerdeki polen keselerinden dökülür.

Polen toplamak çok basittir. Polen keseleri açıldığında ve havada ya da çevresindeki yapraklarda polen görüyorsanız toplama zamanınız gelmiş demektir. Bu olduğunda, keseleri nazikçe koparıp bir kilitli torbada saklayabilirsiniz; dölleme yapacağınız zaman poleni tomurcukların üstüne serbest bırakmanız yeterlidir. Bir diğer yöntem de erkek bitkileri hafif sallayarak poleni dişi bitkilerin yakınına yaymanızdır; polen, tomurcuklara yapışacaktır. Polen, dişi bitkileri tozlamak ve tohum oluşturmada kullanılır. Doğada, dişi bitkiler rüzgarın taşıdığı erkek poleniyle döllenir. Döllenmeden yaklaşık 4-6 hafta sonra, tomurcuklarda tohumlar gelişmeye başlar ve tohumlar içlerinde olduğundan kaliksler toparlanır ve yuvarlaklaşır.

Döllenmiş tomurcuklar, normal tomurcuklara göre oldukça farklı görünür. Genellikle daha az trikom barındırır, daha küçük ve çok daha şişkin olurlar. Döllenmeden 4 hafta sonra, tomurcuklardan birkaç tohum alıp hasada hazır olup olmadığını görebilirsiniz. Olgun tohumlar sert kabuklu, koyu kahverengidir ve dış kabuğunda genellikle çizgiler vardır.

Fotoperiyodik Feminen Tohumlar

Normalde, bir erkek kenevir bitkisi dişi bir bitkiyi dölleyerek tohum oluşmasını sağlar. Oluşan regular tohumların yarıya yakını erkek, yarıya yakını dişi olur. Feminized tohumlar da benzer şekilde üretilir ancak polen erkekten değil, genellikle kolloidal gümüş gibi maddelerle dişi bitki strese sokularak veya sprey uygulanarak alınır. Bu işlem, dişi bitkinin hermafrodit (çift cinsiyetli) olmasını ve polen keseleri üretmesini sağlar. Hermafrodit bitkiler, dişi bitkilerin yarı yarıya erkekleşmiş halidir ve hem erkek (polen kesesi), hem dişi (tomurcuk) organlara sahiptir.

Polen keseleri seçilip, geri döndürülmüş bitkinin poleniyle başka dişi bitki döllendiğinde sadece dişi genler olur, yani “baba” yoktur; böylece feminized tohumlar elde edilir ve yavrular %100 dişi olur.

Feminen ve Regular Otomatik (Autoflowering) Tohumlar

Regular Otomatik Tohumlar

Genellikle regular ve feminen tohumlar bulabilirsiniz; aynı durum otomatik tohumlar için de geçerlidir. Yani, satın aldığınız tohuma göre (regular = %50 erkek, %50 dişi; feminen = %100 dişi) erkek veya dişi otomatik kenevir yetiştirebilirsiniz. Ancak feminen tohum üretiminin artmasıyla, otomatik tohumlar da etkilendi. Bugünlerde regular oto tohumlar çok sık bulunmasa da hala mevcuttur. Regular otomatik tohum üretmek için ihtiyacınız olan tek şey, tıpkı regular fotoperiyodik kenevirde olduğu gibi, erkek poleni ve dişi tomurcuklardır. Süreç temelde aynıdır; erkekten polen alınır, tomurcukların üzerine serpilir ve regular otomatik tohumlar elde edilir.

Feminen Otomatik Tohumlar

Feminen otomatik tohum üretim süreci neredeyse aynıdır; tek fark, bir erkek ve bir dişi yerine iki dişi otoya ihtiyacınız olmasıdır. Dişi otomatiklerden birinin polen üretmesi sağlanmalı (stres uygulayarak ya da kolloidal gümüş spreyle), sonra diğer dişi döllenmelidir. Böylece %100 dişi otomatik yavru elde edilir.

4. Polen Toplama, Saklama ve Doğru Tozlama Teknikleri

Bir erkek veya hermafrodit kenevir bitkisinden polen toplamak çocuk oyuncağıdır, ancak yakınınızda dişi bitkiler varsa çok dikkatli olmalısınız. Bir erkek ya da hermafrodit bir bitki, dikkat edilmezse tüm ekinleri kolayca dölleyebilir; bu yüzden polen üreten bitkileri daima tohum istemediğiniz dişilerden iyi izole edin. Polen hasatının en iyi yolu, tüm polen kesesi çiçeğini dikkatlice kesip birkaç gün ya da 1 hafta kuruttuktan sonra hava geçirmeyen bir kap ya da zip’li poşete koymaktır. Poşet veya kap içindeyken hafifçe sallayın, polen dökülür. Polen saklama konusunda göz önünde bulundurulması gereken birkaç etken var. Sıcaklık ve nem en önemli faktörlerdir. Evde kenevir poleni saklamak için önerdiğimiz yöntem:

• Poleni toplayıp hava geçirmeyen bir kap veya kilitli torbaya koyun.
• Normal un ekleyin (polenin ağırlığının yaklaşık iki katı kadar). Çok hassas olmaya gerek yok, nemi emecek ve polenin daha geniş yayılmasını sağlayacaktır.
• Hepsini dondurucuya koyun, burada bir yıla kadar saklanabilir.
• Polen sıcaklık değişikliklerinden hoşlanmaz, kullanacağınız zamana kadar hiç dokunmayın.

Bitkinizi döllendirmeye hazır olduğunuzda da süreç çok kolaydır, ancak polenin istemediğiniz bitkilere yayılmamasına ekstra dikkat etmeniz gerekir. Eğer bitkiler saksıdaysa iş daha da kolay olur, toprağa sabit köklü ise biraz daha zorlanabilirsiniz.

Tohum üretmek istediğiniz dişi bitkiyi diğerlerinden uzakta bir yere taşıyın. Bitkinizi tozlamak için birkaç yöntem var, ama bizim favorimiz şu şekildedir:

• Dişi bitki çiçeklenmenin 2. veya 3. haftasındayken bekleyin. Bu dönemde pistil dediğimiz küçük beyaz tüylerin tamamen oluştuğunu görmelisiniz.
• Önceden dondurucuda sakladığınız poleni dışarı çıkarın ve birkaç saat oda sıcaklığına gelsin
• İnce uçlu bir fırça ya da kulak çubuğunu polene batırın ve tohum olmasını istediğiniz çiçek sitelerine (pistilere) sürün
• Aşağı dallardaki popcorn bud alanlarına odaklanmanızı tavsiye ederiz. Bunlar duman olarak en düşük kaliteyi veren, en az trikoma sahip bölgeler olduğundan, tohum için ideal noktadır!
• Tohumlar genellikle 4-5 hafta içinde tamamen olgunlaşır. Olgun bir kenevir tohumu kahverengidir, kaplan desenlerine sahip ve sert kabukludur. 

Sıkça sorulan bir soru: Bir tomurcuk noktası kaç tohum üretir? Bunun kesin cevabı yoktur, strain’e ve tomurcuk büyüklüğüne göre çok değişir. Ancak tamamen tozlanmış bir bitki ÇOK fazla tohum üretebilir.

5. Sonuç

Tohum üretmek oldukça kolay olsa da denemeden önce biraz tecrübe edinmenizi tavsiye ederiz. Islah öncesinde deneyim kazanmak için Z Auto gibi kolay yetişen strain’leri öneriyoruz.

Bir ıslah operasyonu çok özen ister, en ufak polen miktarı bile tüm hasadınızı mahvedebilir. Tohumlarınızı her zaman güvenilir bir tohum bankasından alın. Kötü genetikle alırsanız, bitkileriniz kolayca hermafrodit olabilir ve ucuz gibi başlayan iş hiç olmayacak kadar pahalıya patlayabilir.