THC'nin Beyin ve Sinir Sistemi Üzerindeki Etkileri

• 1. Merkezi sinir sistemi nedir?
• 2. Kannabinoidlerin mss fonksiyonu Üzerindeki etkileri
• 3. Cannabis’in mss Üzerindeki tehlikeli etkileri
• 4. Sonuç

Cannabis’in etkileriyle ilgili çok sayıda dokümantasyon mevcut; birçok çalışma insanlar üzerinde yapılmış olsa da, o dönemde cannabis hakkında mevcut olan bilgilerin sınırlı olması sebebiyle bu araştırmaların çoğu yetersiz kabul ediliyor. Ancak, en yeni araştırmalar beynin kannabinoidleri tanıyan özel reseptörlerini buldu. Yani, güncel araştırmalara göre merkezi sinir sistemi üzerindeki olumlu ve olumsuz etkileri biliyoruz, daha fazla bilgi için okumaya devam edin!

1. Merkezi Sinir Sistemi Nedir?

Merkezi sinir sistemi (diğer adıyla MSS), beyin ve omurilikten oluşur ve geçmişten günümüze anatomistler ve fizyologlar tarafından uzun süredir araştırılmaktadır. Her şey bilinmese de, zihin ve vücudumuzun neredeyse tüm işlevlerini (düşünceler, hareketler, duygular, arzular ve daha fazlası) kontrol ettiğini biliyoruz.

Tıpkı bir bilgisayar gibi, beyin de bilgi toplar; gözler, kulaklar, burun, dil ve cilt (aynı zamanda iç organlardan) yoluyla bilgileri yakalar ve ardından bilgiyi yorumlar ve işler. Bu bilgiler, omurilik üzerinden geçerek bu değişimin gerçekleşmesini sağlayan bir otoyol işlevi görür.

CB1 ve CB2 Reseptörlerinin Ana Konumları

Bu “otoyol” kannabinoid reseptörleri (CB1 ve CB2 olarak bilinir) ile çevrilidir, bu reseptörler cannabinoidleri vücudunuza aldığınızda bağlanır. Eğer daha önce cannabis tükettiyseniz, kesinlikle bu etkileri tecrübe etmişsinizdir… ama bu etkileri neden yaşadığınızı biliyor musunuz?

2. Kannabinoidlerin MSS Fonksiyonu Üzerindeki Etkileri

Belirtildiği gibi, merkezi sinir sistemi hareketlerimizi, düşüncelerimizi ve daha fazlasını kontrol eder; temelde beyinle sinirler arasındaki bilgiyi transfer eder. Yine bildiğiniz gibi, kannabinoidler reseptörler tarafından emilir ve MSS’nizi etkileyebilir. Peki, nasıl?

Psikomotor Kontrol

Kannabinoid reseptörleri esas olarak bazal gangliyon ve beyincikte yoğunlaşır; bu yüzden kannabinoidler psikomotor fonksiyonlarımızı etkiler. Cannabis ile denek hayvanlar üzerinde yapılan ilk çalışmalardan biri, düşük dozlarda THC’nin (yaklaşık 0.2mg/kg) lokomotor aktiviteyi azalttığını, ancak daha yüksek dozların (1-2 mg/kg) hareketi uyardığını ve daha da yüksek dozların (2.5mg/kg) uykuya sebep olduğunu göstermiştir.

Bu etkiler insanlarda da görülmektedir. Cannabis aynı zamanda psikomotor kontrolün bozulmasına neden olabilir ve yüksek dozlarda kişi uzun süre hareketsiz kalabilir veya izole olmayı tercih edebilir. 

Kannabinoidlerin Hafıza Üzerindeki Etkileri

Kannabinoid tüketiminin insanlardaki bilinen etkilerinden biri kısa süreli hafızanın bozulmasıdır. Ayrıca çeşitli çalışmalar, deneklerin dikkate dayalı görevleri yerine getirmekte zorlandığını göstermiştir.

Bilim insanları, bu etkilerin (öğrenmede ve hafızada önemli bir rol oynayan karmaşık bir beyin yapısı olan) hipokampüste, hipokampal devrelerdeki bilgi akışının bozulmasına bağlı olarak ortaya çıktığını ve bunun sebebinin kannabinoid reseptörlerinin özellikle hipokampüste bol miktarda bulunmasından kaynaklandığını belirtmektedir. 

Kannabinoidlerin İştah Üzerindeki Etkileri

Birçok araştırma, cannabis kullanımının genellikle iştah artışıyla ilişkili olduğunu raporlamıştır, kişi tamamen doymuş olsa bile; çalışmalarda THC’nin AIDS hastalığı nedeniyle iştah kaybı ve kilo kaybını önlemede anlamlı etkiler gösterdiği, yani kannabinoidlerin leptinin (enerji dengesini açlığı engelleyerek düzenlemeye yardımcı olan bir hormon) iştah bastırıcı etkilerini aracılık ederek yiyecek alımını ve vücut ağırlığını etkileyebileceği görülmüştür.

Kannabinoidler ve Bulantı

Doğal kannabinoidler (THC gibi) kadar sentetik kannabinoidler de bulantı ve kusmayı kontrol etme yeteneğine sahiptir. Özellikle kemoterapi gören kanser hastalarında olumlu sonuçlar vermektedir. Ancak antiemetik (bulantı önleyici) etki ile psikoaktif etkiler arasındaki pencerenin dar olması nedeniyle çoğu hasta için kullanımı zor olmuştur.

Kannabinoidlerin Beyin Fonksiyonları Üzerindeki Etkileri

Diğer sarhoş edici maddelerde olduğu gibi, kannabinoidler farklı beyin fonksiyonlarında derin değişikliklere neden olabilir, çünkü hipokampus yüksek miktarda CB1 reseptörü içerir. Bazı araştırmalar kullanıcıların bazen sinestezi (birduyunun diğer birkaç duyu ile tetiklenmesi durumu) yaşadıklarını bildirse de, bu etki her zaman görülmemekte ve çoğu çalışmada kesin bir sonuca ulaşılamamaktadır. 

Bunun yanında, birden çok kez doğrulanan bir diğer etki ise zamanın daha hızlı geçiyormuş gibi algılanması (bazılarına göre de yavaşlamış gibi gelmesi)dir. Bu etki hayvanlarda da görülebilir ve bilişsel fonksiyonu azaltmasına rağmen, araştırmacılar bu etkinin alkol gibi maddelerle kıyaslandığında hafif olduğu sonucuna varmışlardır.

Daha yeni çalışmalar bu etkilerin sıklıkla ağır cannabis kullanıcılarında daha fazla gözlendiğini göstermiş olsa da, ağır uzun süreli kullanıcılar, orta düzey kullanıcılar ve kullanmayanlar arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır.

Ancak, cannabis kullanırken bilişsel görevlerde bozulmalar görüldüğü kabul edilmektedir; bunun neden gerçekleştiğine dair kesin bir kanıt yoktur, ancak bu etkilerin uzun vadeli kullanımla ilişkili olduğu düşünülmekte, düzenli kullanıcılar ise tükettikten sonra bıraksa bile küçük bilişsel bozukluklar yaşayabilmektedir. 

Kannabinoidler ve Ağrı

Kannabinoid reseptörleri, ağrı yolları boyunca, duyu sinirlerinden omuriliğe kadar yer alır; bu nedenle cannabis’in başlıca terapötik faydalarından biri ağrı giderimidir. Araştırmalar, kannabinoidlerin zararlı uyarımlara karşı nöronların yanıtını baskıladığını, yani inflamatuar (iltihap) ağrısını hafifletebildiğini göstermektedir. Ayrıca bazı çalışmalar, sinirle ilgili rahatsızlıklarda da semptomları azaltabileceğini göstermiştir. Sonuçlar gösteriyor ki, tüm ağrı giderme etkileri tamamen kannabinoid reseptörleriyle sınırlı olmayabilir; analjezik etkilerin kısmen hâlâ bilinmeyen diğer reseptörler aracılığıyla da gerçekleşebileceği düşünülmektedir.

Kannabinoidlerle ilgili daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır, ancak yasal düzenlemeler ve yasaklar nedeniyle ilerleme yavaştır. Faydalarına rağmen, kannabinoidler de tehlikeli etkiler gösterebilir ve bu etkiler bireyler arasında değişkenlik gösterebilir.

3. Cannabis’in MSS Üzerindeki Tehlikeli Etkileri

Belirtildiği gibi, cannabis bazı durumlarda zararlı etkiler de gösterebilir. Bu etkiler yaş, kilo, kimyasal madde maruziyeti ve mevcut hastalıklar gibi birçok farklı faktöre bağlı olarak değişebilir. Birçok ülkede yasak olması nedeniyle cannabis’in olumsuz etkileriyle ilgili çok az araştırma bulunmakta; en yaygınları ise şunlardır:

Kronik Kullanım Beyine Zarar Verebilir

Cannabis’in beyne kalıcı zarar verebileceğine dair iddiaları destekleyecek çok az kanıt vardır, kannabinoidler odaklanma yeteneğini bozabilir ve dikkat süresini azaltabilir ancak birçok çalışma beyin hasarıyla ilgili net bir kanıt bulamamıştır.

Yetişkin cannabis kullanıcılarını karşılaştıran bir çalışma, doku hacminde atrofi ya da değişiklik saptamadı, kannabinoidlerin beyin üzerindeki etkilerine dair raporlar karışık. Yüksek doz kannabinoid ardından nörotoksisite göstermek mümkün olsa da, önemli bir zarara dair kanıt yoktur.

Cannabis ve Psikiyatrik Hastalıklar

Yüksek doz kannabinoidler bazı kullanıcılar üzerinde geçici psikozu tetikleyebilir, buna “cannabis psikozu” denir; bu durum genellikle cannabis içeren içecek ve yiyeceklerin kötüye kullanımıyla ortaya çıkar ve genellikle kannabinoidler vücuttan doğal olarak atılana kadar sürer.

Bazen cannabis psikozu, hastaneye yatış gerektirecek derecede şiddetlenebilir ve tanı genellikle şizofreni ile karıştırılır çünkü semptomlar benzerdir. Bu semptomlar şunları içerebilir:

• Kontrol yanılsamaları;
• Takip edilme;
• İşitsel halüsinasyonlar;
• Ve duygularda donukluk.

Tüm hastalarda tüm semptomlar görülmeyebilir ve bazı hastalar olağan dışı semptomlar da gösterebilir. Ancak tüm vakalarda, şizofreniye benzerlik yüksektir ve bu belirtilerin beyinde kannabinoid mekanizmalarının anormal aktivitesinden kaynaklandığı hipotezine yol açar.

Çok sayıda vaka olmasına rağmen, cannabis kullanımı ile psikotik hastalıklar arasındaki ilişki hâlâ kanıtlanmamıştır; öte yandan, bilim insanları cannabis’in mevcut psikiyatrik hastalıkların semptomlarını ağırlaştırabileceği konusunda hemfikirdir. Cannabis ile psikiyatrik hastalıkların tedavisinin mümkün olup olmadığı ise henüz tam olarak belli değildir ancak son zamanlarda yapılan birkaç çalışma umut vaat edici sonuçlar göstermiş olsa da, psikotik rahatsızlıkların tedavisinde cannabis kullanımı önerilmemektedir.

4. Sonuç

Kannabinoidlerin ve endokannabinoid sistemin keşfedilmesi, son yıllarda cannabis araştırmalarının yeniden yapılmaya başlamasını sağladı; sadece THC değil, diğer kannabinoidlerin de nörotransmitter salımını düzenlemede kullanılabileceği sonucuna varıldı. Ancak, istenen terapötik faydaların yanında bazen istenmeyen yan etkiler de oluşabildiğinde, cannabis’in tüm hastalar için uygun olmadığı unutulmamalıdır. 

Tıbbi Uyarı

Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır. Sunulan bilgiler, dış kaynaklardan edinilen araştırmalardan derlenmiştir.

Harici Kaynaklar

1. Kanabis Sigara İçmenin Zararları: Serebrovasküler ve Nörolojik Bir Bakış Açısı. - Sabrina Rahman Archie ve Luca Cucullo.
2. Cannabis: Merkezi Sinir Sistemindeki Etkileri. - Víctor Manuel Rivera-Olmos ve Marisela C Parra-Bernal.
3. Marijuana etkilerini nasıl üretir? - National Institute on Drug Abuse