เข้าใจเรื่องเทอร์ปีน: ไพนีนคืออะไร?

• 1. ไพนีนคืออะไร?
• 2. ไพนีนพบได้ที่ไหนนอกจากในกัญชา?
• 3. ไพนีนมีคุณสมบัติเด่นอะไรบ้าง?
• 3. a. ไพนีนกับการต้านอักเสบและบรรเทาอาการปวด
• 3. b. ไพนีนกับฤทธิ์ต้านเชื้อโรค
• 3. c. ไพนีนกับการปกป้องระบบประสาทและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ
• 3. d. ไพนีนกับความวิตกกังวลและซึมเศร้า
• 3. e. ไพนีนกับการป้องกันมะเร็ง
• 4. ไพนีนใช้ทำอะไรได้บ้าง?
• 5. สายพันธุ์ไหนมีไพนีนบ้าง?
• 6. สรุป

แม้ว่า 'เทอร์ปีน' จะฟังดูเป็นศัพท์วิทยาศาสตร์สุดล้ำ แต่จริงๆ แล้วเราทุกคนต่างคุ้นเคยกับ เทอร์ปีน อยู่แล้ว เพียงแค่ไม่รู้ความหมายตามพจนานุกรมเท่านั้นเอง 

เทอร์ปีน เป็นสารที่ให้กลิ่นและรสชาติแก่ทุกสิ่งในธรรมชาติ ตั้งแต่ต้นไม้ ดอกไม้ ไปจนถึงผลไม้ และที่สำคัญยิ่งกว่านั้น เทอร์ปีนเป็นตัวกำหนดรสชาติและกลิ่นเฉพาะตัวของแต่ละสายพันธุ์กัญชา รวมถึงคุณสมบัติบางอย่างที่ออกฤทธิ์ของกัญชาด้วย 

ในกัญชามีเทอร์ปีนหลากหลายชนิด เช่น ไพนีน ซึ่งเป็นเทอร์ปีนที่มักพบได้บ่อยในดอกกัญชา คุณอาจจะเคยสัมผัสมาแล้ว เดี๋ยวนะ คุณหมายถึงกลิ่นสน ไม้ป่าแบบนั้นเหรอ? ใช่แล้วเพื่อน นั่นแหละคือกลิ่นของไพนีน 

1. ไพนีนคืออะไร?

เช่นเดียวกับเทอร์ปีนชนิดอื่นๆ ไพนีนจะถูกสร้างขึ้นที่ไตรโคมของดอกกัญชา ซึ่งเป็นต่อมโปร่งใสขนาดเล็ก รูปร่างเหมือนเห็ด ที่เดียวกับที่ THC และ CBD จะพัฒนาตัวเองขึ้นมาอีกด้วย เดิมทีเทอร์ปีนเกิดขึ้นเพื่อป้องกันต้นไม้จากสัตว์นักล่าในธรรมชาติ แต่องค์ประกอบของเทอร์ปีนก็ให้ประโยชน์หลากหลายกับมนุษย์เหมือนกัน

ไพนีน (พาย-นีน) เป็นเทอร์ปีนที่ให้ความรู้สึกเหมือนอยู่ใน ป่า (ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์) เวลาคุณสูบจอยท์หรือดูดบ้อง กลิ่นสนสดชื่นแบบนี้น่าจะพัฒนาขึ้นเพื่ออำพรางกลิ่นจากแมลงสำหรับต้นกัญชาในป่า 

ไพนีนมีอยู่ 2 รูปแบบคือ อัลฟา-ไพนีน และ เบต้า-ไพนีน โดยทั่วไปอัลฟา-ไพนีนเป็นแบบที่พบได้มากที่สุดทั้งในธรรมชาติและในกัญชา 

2. ไพนีนพบได้ที่ไหนนอกจากในกัญชา?

นอกจากในกัญชาแล้ว คุณยังพบไพนีนในพืชสมุนไพรต่างๆ เช่น โหระพา ผักชีลาว โรสแมรี่ พาร์สลีย์ และในน้ำมันหอมระเหยที่สกัดจากพืชเหล่านี้ด้วย ไพนีนยังพบมากในต้นไม้รูปทรงกรวย เช่น ต้นสน (Coniferous trees) อย่างต้นสนและซีดาร์

คุณยังสามารถพบไพนีนในเมล็ดสน ที่มี น้ำมันไพนีน รวมถึงเปลือกส้มและมะนาวด้วย โดยทั่วไปแมลงจะไม่ชอบกลิ่นของไพนีน จึงนิยมนำมาใช้เป็นส่วนผสมในผลิตภัณฑ์ไล่แมลง 

3. ไพนีนมีคุณสมบัติเด่นอะไรบ้าง?

เทอร์ปีนไพนีนไม่ได้ให้กลิ่นและรสชาติแบบป่าไม้เท่านั้น แต่ยังมาพร้อม ประโยชน์ต่อสุขภาพ หลายข้อ เช่น:

• บรรเทาอาการเจ็บปวดและลดการอักเสบ
• ช่วยป้องกันมะเร็ง
• มีฤทธิ์ฆ่าเชื้อแบคทีเรีย
• ช่วยขยายหลอดลม 
• ช่วยลดความวิตกกังวลและอาการซึมเศร้า และอื่นๆ

มาดูคุณสมบัติของไพนีนกันอย่างละเอียด

ไพนีนกับการต้านอักเสบและบรรเทาอาการปวด

มีการศึกษาทั้งในสัตว์และมนุษย์ พบว่าไพนีนมีประสิทธิภาพในการ รักษาการอักเสบ ทั้งไพนีนจากกัญชาและจากน้ำมันหอมระเหยด้วย¹

นอกจากนี้ยังมีงานวิจัยที่พบว่าสารนี้สามารถช่วยป้องกันการอักเสบของผิวหนังจากรังสี UV ได้ด้วย²

ในแง่การบรรเทาอาการปวด มีการศึกษาพบว่าเบต้า-ไพนีนมีคุณสมบัติ เสริมอารมณ์และเป็นสารต้านจุลชีพ ช่วยบรรเทาทั้งปวดและการอักเสบ ไพนีนยังพบว่าช่วยลดอาการปวดที่เกี่ยวข้องกับมะเร็งบางชนิด โรคปลอกประสาทเสื่อมแข็ง และข้ออักเสบ และช่วยลดอาการหลงลืมระยะสั้นที่เกิดจาก THC ได้ด้วย 

ไพนีนกับฤทธิ์ต้านเชื้อโรค

หนึ่งในคุณสมบัติสำคัญของเทอร์ปีนไพนีนคือ ฤทธิ์ต้านจุลชีพและเชื้อรา มีงานวิจัยปี 2012 ในวารสาร Molecules ที่ทดสอบไพนีนกับแบคทีเรียและเชื้อราหลายชนิด²

ผลสรุปพบว่าไพนีนเป็นพิษอย่างรุนแรงต่อ Candida albicans ซึ่งเป็นเชื้อราชนิดหนึ่งที่ทำให้เกิดการติดเชื้อยีสต์ และยังช่วยป้องกันเชื้อแบคทีเรีย MRSA ที่ดื้อยาปฏิชีวนะเกือบทุกชนิด

เมื่อผสมไพนีนกับยาปฏิชีวนะ ciprofloxacin จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการกำจัดเชื้อ MRSA ที่อาจเป็นอันตรายได้

ไพนีนกับการปกป้องระบบประสาทและฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ

สารต้านอนุมูลอิสระมีบทบาทสำคัญในการชะลอความชรา งานวิจัยในปี 2018 พบว่าไพนีนมีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระสูงที่สามารถ ปกป้องระบบประสาท สำหรับโรคต่างๆ เช่น พาร์กินสันและอัลไซเมอร์ 

เทอร์ปีนนี้มี ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระสองทาง ทางแรกคือชะลอการสร้างโมเลกุลที่เป็นอันตรายที่เรียกว่า reactive oxygen species (ROS) ซึ่งจะทำให้เราแก่ตัวลง หรือที่เราเรียกกันโดยทั่วไปว่า 'กระบวนการออกซิเดชัน' เปรียบเสมือนดอกกัญชาที่บ่มแก่ขึ้นตามกาลเวลา 

ถัดมา ไพนีน ช่วยกระตุ้นการแสดงออกของสารต้านอนุมูลอิสระธรรมชาติในร่างกาย เช่น แคตาเลส (CAT), superoxide dismutase (SOD), glutathione reductase และ peroxidase (GR, GPx), และ heme oxygenase 1 (HO-1).

นักวิจัยเสนอว่าการบริโภคไพนีน สามารถ ชะลอหรือป้องกัน การเกิดโรคระบบประสาทโดยรักษาสมดุลปฏิกิริยาออกซิเดชัน/ต้านออกซิเดชันในระบบประสาท

ไพนีนกับความวิตกกังวลและซึมเศร้า

กัญชามักถูกจ่ายให้แก่ผู้ป่วยที่มีภาวะซึมเศร้าและวิตกกังวลเพื่อ ช่วยยกระดับอารมณ์ งานวิจัยในปี 2015 ระบุว่าการใช้เบต้า-ไพนีนร่วมกับ ลินาลูออล เทอร์ปีนอีกรูปแบบหนึ่ง ให้ผลใกล้เคียงกับการรักษาผู้ป่วยซึมเศร้า³

ไพนีนกับการป้องกันมะเร็ง

มีการศึกษาหลายชิ้นที่สรุปว่าการผสมอัลฟาและเบต้า-ไพนีนเข้าด้วยกันมี ฤทธิ์ต้านเนื้องอก ได้ดี ทั้งสองรูปแบบเสริมฤทธิ์กันและกันและมีผลในการลดขนาดก้อนเนื้องอกได้อย่างดี 

ขณะเดียวกัน อัลฟา-ไพนีนสามารถใช้รักษา มะเร็งต่อมลูกหมาก ได้อย่างมีประสิทธิภาพในการทดลองกับหนูในปี 2018 ไม่มีทางหนีการทดสอบในสัตว์

4. ไพนีนใช้ทำอะไรได้บ้าง?

นอกจากด้านการแพทย์แล้ว ไพนีนยังถูกใช้ใน น้ำยาไล่แมลง และใส่กลิ่นหรือรสใน น้ำหอมและอาหาร หลายชนิด เช่น น้ำหอมแขวนในรถรูปต้นสนก็นิยมใช้ไพนีนเติมกลิ่นเข้าไปด้วย 

คุณเคยกินลูกอมเปลือกส้ม หรือโรยของหวานด้วยเปลือกเลมอนขูดไหม? นั่นแหละคือคุณได้รับเทอร์ปีนไพนีนเข้าไปเต็มๆ ส่วนเมล็ดสนที่กินเล่นก็มีน้ำมันไพนีนสูงเช่นกัน 

ที่น่าประหลาดใจคือ ไพนีนยังถูกศึกษาเพื่อใช้เป็น เชื้อเพลิงชีวภาพ สำหรับเครื่องยนต์แบบหัวเทียน เพราะเมื่อไพนีนสองโมเลกุลจับตัวกัน (เรียกว่า pinene dimer) จะให้ค่าความร้อนที่อาจนำไปใช้แทนเชื้อเพลิงจรวดได้

แม้จะหาไพนีนจากธรรมชาติได้ แต่นักวิทยาศาสตร์จาก Georgia Institute of Technology และ Joint Bio-Energy Institute ก็ยังสามารถผลิต เทอร์ปีนสังเคราะห์ ด้วยการทดลองกับแบคทีเรีย

5. สายพันธุ์ไหนมีไพนีนบ้าง?

ไพนีนคือหนึ่งในเทอร์ปีนที่พบได้ทั่วไปในต้นกัญชา คุณจะพบปริมาณมากในสายพันธุ์ของ Fast Buds อย่าง Pineapple Express ไฮบริดที่ให้กลิ่นเขตร้อนสดชื่น รสหวาน ผลไม้ กับกลิ่นสับปะรดเปรี้ยวกำลังดี

6. สรุป

กัญชาเป็นพืชที่มีสีสันและลวดลายมากมายอยู่ในระดับ กูร์เมต์ ไม่ต่างจากไวน์หรืออาหารระดับเชฟใหญ่ ในดอกกัญชาคุณจะได้พบกลิ่นและรสชาติที่หลากหลายอย่างไม่รู้จบ 

สำหรับเราคนรักกัญชา การเข้าใจรสนิยมของตนเองและรู้ว่าจะเลือกหาอะไรเมื่อเตรียม งอกเมล็ดพันธุ์ จึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อควบคุมรสชาติของดอกกัญชาในอนาคตของคุณเอง ต้องรู้ถึงเทอร์ปีนต่างๆ และคุณสมบัติเฉพาะตัวของแต่ละตัว 

ถ้าคุณชอบกลิ่นแบบป่าไม้หรือสไตล์รัสติก ขอแนะนำให้เลือกสายพันธุ์ที่ มีไพนีนเป็นหลัก

แหล่งอ้างอิงภายนอก

1. "Alpha-Pinene Exhibits Anti-Inflammatory Activity Through the Suppression of MAPKs and the NF-κB Pathway in Mouse Peritoneal Macrophages" Dae-Seung Kim, Hyun-Ja Lee, Yong-Deok Jeon, Yo-Han Han, Ji-Ye Kee, Hyun-Jeong Kim, Hyun-Ji Shin, JongWook Kang, Beom Su Lee, Sung-Hoon Kim, Su-Jin Kim, Sang-Hyun Park, Byung-Min Choi, Sung-Joo Park, Jae-Young Um, Seung-Heon Hong. มิถุนายน 2015.
2. "Alpha pinene modulates UVA-induced oxidative stress, DNA damage and apoptosis in human skin epidermal keratinocytes" Ramasamy Karthikeyan, Govindasamy Kanimozhi, Nagarajan Rajendra Prasad, Balupillai Agilan, Muthusamy Ganesan, and Gunaseelan Srithar. พฤศจิกายน 2018.
3. "Biological Activities of α-Pinene and β-Pinene Enantiomers" Ana Cristina da Silva Rivas, Paula Monteiro Lopes, Mariana Maria de Azevedo Barros, Danielle Cristina Costa Machado, Celuta Sales Alviano, and Daniela Sales Alviano. มิถุนายน 2012.
4. "Linalool and β-pinene exert their antidepressant-like activity through the monoaminergic pathway" Silvia Laura Guzmán-Gutiérrez, Herlinda Bonilla-Jaime, Rocío Gómez-Cansino, and Ricardo Reyes-Chilpa.