เกสรของกัญชาคืออะไร และวิธีการใช้งาน

• 1. ต้นกัญชาตัวผู้
• 2. เกสรคืออะไร?
• 3. เกสรกัญชาใช้ทำอะไร?
• 4. วิธีเก็บและเก็บรักษาเกสร
• 5. วิธีใช้เกสร
• 6. ทำไมควรเก็บเกสร
• 7. สามารถผสมเกสรสายพันธุ์ autoflowering ได้ไหม?
• 8. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเกสรกัญชา
• 9. สรุป

เช่นเดียวกับต้นกัญชาตัวเมีย ต้นตัวผู้ก็เข้าสู่ระยะออกดอกเช่นกัน แต่จะไม่สร้างดอกกัญชา (buds) ต้นกัญชาตัวผู้จะพัฒนาถุงเกสรที่เมื่อถึงวัยเจริญพันธุ์จะปล่อยเกสรออกมา ต้นตัวผู้มีความสำคัญอย่างยิ่งในการผลิต เมล็ดกัญชา สายพันธุ์ใหม่ แต่สำหรับผู้ปลูกมือสมัครเล่นมักเป็นฝันร้ายเพราะมันสามารถผสมต้นกัญชาตัวเมียของคุณ ทำให้ดอกเต็มไปด้วยเมล็ด หากคุณเคยปลูกกัญชามาก่อน คุณคงรู้ดีว่าต้นกัญชาเป็นพืชแบบ Dioecious คือดอกเพศผู้และเพศเมียจะอยู่บนต้นที่แตกต่างกันอย่างสิ้นเชิง ซึ่งแตกต่างจากพืชส่วนใหญ่ถึง 95% ที่จะมีอวัยวะสืบพันธุ์ทั้งสองเพศในต้นเดียว สิ่งนี้สำคัญสำหรับผู้ปลูกกัญชา เพราะหมายความว่าต้นตัวเมียไม่สามารถผสมตัวเองได้ (เว้นแต่จะเกิดปัจจัยทางพันธุกรรมหรือความเครียดทางสิ่งแวดล้อมจนต้นเมียพัฒนาอวัยวะเพศผู้ขึ้นมาเอง) หากคุณวางแผนจะผสมพันธุ์กัญชา คุณต้องมีทั้งต้นตัวผู้และตัวเมียในรุ่นลูกเพื่อให้ได้เมล็ด แต่ถ้าคุณต้องการเพียงดอกที่มีคุณภาพสูง คุณต้องเก็บต้นตัวผู้ให้ห่างจากพื้นที่ปลูก เพื่อให้ได้ดอกที่แข็งแรงและมีเรซิ่นสูงสุด

1. ต้นกัญชาตัวผู้

พืชสามารถเป็นแบบ Monoecious หรือ Dioecious ได้ พืชแบบ Dioecious คือมีต้นตัวผู้และตัวเมียแยกกันชัดเจน หมายความว่าต้นหนึ่งจะเป็นเพศเดียว ต้องให้ตัวผู้ผสมกับตัวเมียถึงจะสร้างเมล็ดได้ ขณะที่พืช Monoecious จะมีทั้งอวัยวะเพศผู้และเพศเมียในต้นเดียว ซึ่งเราเรียกว่าพืช กัญชาเฮอร์มาโฟรไดท์ (hermaphrodite) ต้นกัญชาสามารถเกิดได้ทั้งสองแบบ แม้โดยทั่วไปจะพบแบบแยกเพศมากกว่า แต่คุณก็อาจพบกัญชา Monoecious (เฮอร์มาโฟรไดท์) ได้ทั้งในธรรมชาติและในพื้นที่ปลูกของคุณเอง ซึ่งมักเกิดเมื่อต้นกัญชาเผชิญกับความเครียด หากต้นรู้สึกใกล้ตาย จะเริ่มพัฒนาอวัยวะเพศตรงข้ามเพื่อรักษาสายพันธุ์ของตนเอง สามารถผสมตัวเองและสร้างเมล็ดได้โดยไม่ต้องมีต้นอื่น

ท้ายที่สุด ต้นกัญชาตัวคือพืชที่ได้รับโครโมโซมเพศ XY จากพ่อแม่ ซึ่งเป็นรหัสพันธุกรรมของดอกเพศผู้โดยตรง ดอกเพศผู้จะปรากฏที่ข้อ (จุดที่กิ่งเชื่อมกับลำต้นหลัก) เป็นก้อนกลมเล็กๆ (ต่างจากดอกเพศเมียที่เป็นรูปหยดน้ำ) แทนที่จะพัฒนาเป็นดอกขนาดใหญ่ที่มีไตรโครมและสติ๊กม่าหนาแน่น ก้อนกลมเหล่านี้จะพองตัวและแตกออกเพื่อปล่อยเกสร ต้นตัวผู้มีความสำคัญในเชิงอุตสาหกรรมเพราะใช้ผลิตเกสรเพื่อผสมต้นตัวเมียในการผสมพันธุ์ นอกเหนือจากนี้ เนื่องจากไม่มีไตรโครม, แคนนาบินอยด์ และเทอร์ปีน จึงไม่เป็นที่ต้องการของผู้ปลูกทั่วไป

2. เกสรคืออะไร?

อย่างที่ทราบกัน ดอกกัญชา (bud) คือดอกของต้นตัวเมีย ขณะที่ต้นตัวผู้เองก็ออกดอกเช่นกัน แต่แทนที่จะสร้างดอกอย่างต้นเมีย กลับสร้างเป็นถุงเกสร ถุงเกสรนี้เป็นก้อนเล็กๆ ที่เมื่อเจริญเต็มที่จะแตกและปล่อยเกสรออกมา

เม็ดเกสรเล็กๆ เหล่านี้บรรจุข้อมูล DNA ของต้นตัวผู้ ซึ่งจะรวมกับไข่ของตัวเมียที่มี DNA ของต้นตัวเมีย ส่งผลให้เกิดเมล็ดกัญชา เกสรผลิตโดยต้นกัญชาตัวผู้และมีเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ สำหรับการสร้างเมล็ด ต้นตัวผู้ต้องผสมกับต้นตัวเมีย นักผสมพันธุ์จึงใช้เกสรเพื่อพัฒนาสายพันธุ์ใหม่ ๆ ทั้งกลิ่น เทอร์ปีน และฤทธิ์ที่แตกต่างกัน เกสรมักมีลักษณะคล้ายผงละเอียดกว่าทราย สีเหลืองหรือเทา และค่อนข้างยากต่อการเก็บเกี่ยวโดยไม่ปนเปื้อนต้นตัวเมียที่อยู่ใกล้เคียง

3. เกสรกัญชาใช้ทำอะไร?

เกสรใช้เพื่อผลิตเมล็ด ในธรรมชาติ เกสรช่วยให้ต้นกัญชาอยู่รอดได้ต่อไป สำหรับนักผสมพันธุ์ พวกเขาใช้เกสรผลิตสายพันธุ์ใหม่ ๆ โดยการผสมข้ามสองสายพันธุ์เพื่อสร้างสี กลิ่น และรสชาติที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว

เช่น ตัวอย่างเช่น Gorilla Cookies Auto สายพันธุ์ใหม่ของเราเกิดจากการผสมระหว่าง Gorilla Glue Auto และ Girl Scout Cookies Auto วิธีการคือเก็บเกสรจากสายพันธุ์หนึ่งไปผสมกับดอกของอีกสายพันธุ์

4. วิธีเก็บและเก็บรักษาเกสร

การเก็บเกสรนั้นไม่ยากนักแต่ต้องระวังเป็นอย่างมาก เพราะมันเบามาก ลมบางเบาก็กระจายไปทั่วได้ง่าย อีกทั้งยังติดมือ เสื้อผ้า และเส้นผมของคุณได้ง่าย หากมีต้นตัวเมียอยู่ใกล้ๆ จึงต้องระวังเป็นพิเศษ

วิธีที่ดีที่สุดคือสังเกตทุกวันเพื่อทราบว่าดอกตัวผู้เริ่มแก่เต็มที่เมื่อไร เมื่อใกล้จะแตกควรเตรียมถุงซิปล็อค กล่อง หรือภาชนะใดๆ เพื่อเก็บไว้ ไม่ให้เกสรหลุดไป ที่สำคัญ เกสรไวต่อความชื้นและแสงมาก ควรเก็บไว้ในที่แห้งและเย็น หากต้องการเก็บนานเกินไม่กี่สัปดาห์ให้เก็บในตู้เย็น และควรใส่ถุงซิลิก้าเจลเพื่อรักษาความแห้ง

หากคุณจะใช้เกสรทันที ให้เก็บช่อดอกทั้งหมดแล้วเขย่าบนตะแกรงละเอียดโดยวางกระดาษรองไว้ด้านล่าง หลังจากเก็บเสร็จควรปล่อยเกสรไว้ในที่แห้ง เงา อุ่น 1-2 วันเพื่อไล่ความชื้นทั้งหมด

ตารางนี้เป็นเพียงแนวทางเท่านั้น อย่างที่กล่าวไปควรลดความชื้นจากเกศกัญชาก่อนเก็บ หากยังชื้นจะอยู่ได้ไม่นานตามระยะในตาราง เพราะความชื้นจะก่อให้เกิดราและทำให้เกสรเสียเร็วขึ้น และเพราะเกสรไม่มีชั้นป้องกันจึงสัมผัสกับสิ่งแวดล้อมโดยตรง ตัวอย่างเช่น ถ้าต้องการให้เกสรอยู่ได้ถึง 12 เดือนในช่องแช่แข็ง ควรผสมเกสรกัญชากับแป้งสาลีทั่วไปหรือใส่ถุงซิลิก้าเจล และเก็บในภาชนะทึบแสงที่ปิดสนิท เพื่อยืดอายุการเก็บ

มีงานวิจัยจาก University of Lethbridge ใน Alberta พบว่าการผสมเกสรที่แห้งสนิทกับแป้งโฮลวีตอบและสารช่วยถนอมอาหารแล้วนำไปแช่แข็งด้วยไนโตรเจนเหลว จะทำให้เกสรคงสภาพได้ถึง 4 เดือน และอาจถนอมได้นานแบบไม่จำกัด หากมีการพัฒนาวิธีนี้ จะสำคัญต่อการรักษาสายพันธุ์กัญชา เพราะเดิมการรักษาเชื้อสายเดิมในระยะยาวเป็นเรื่องยาก นอกจากนี้ งานวิจัยยังสรุปว่าเวลาที่ดีที่สุดในการเก็บเกสรคือตั้งแต่สัปดาห์ที่ 4 หรือ 5 ของระยะออกดอก และ
อย่านำเกสรมาทำให้ละลายใหม่หลายรอบ ควรนำเกสรออกมาใช้จากช่องแช่แข็งเฉพาะเมื่อแน่ใจว่าจะใช้ทันที เพราะการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิและความชื้นจะลดความสมบูรณ์ของเกสร

5. วิธีใช้เกสร

การผสมต้นตัวเมียของคุณนั้นง่ายมาก คุณแค่ต้องนำเกสรให้ติดอยู่บนดอก จะใช้เขย่าต้นตัวผู้ โรยเกสรให้ทั่ว หรือใช้พู่กันป้ายเกสรที่เก็บไว้ก็ได้ ง่ายกว่าที่คิด อย่างไรก็ตามผู้ปลูกส่วนใหญ่ชอบศึกษาต่อเชิงลึกมากกว่าขั้นพื้นฐาน เช่น ศึกษาทางพฤกษศาสตร์ สรีรวิทยาและพันธุศาสตร์ของต้นกัญชา ดังนั้นเราจะมาดูรายละเอียดของการผสมเกสรกัน หลายคนคิดว่าดอกหรือ bud คือดอกกัญชา แท้จริงแล้ว bud คือกลุ่มดอกกัญชาตัวเมียที่รวมเป็นช่อขนาดใหญ่ ภายในมีทั้งดอก ใบ และกิ่ง เรียกว่า inflorescence ในทางพฤกษศาสตร์

หากคุณสังเกตดูใกล้ๆ จะเห็นเส้นขนเล็กๆ จำนวนมากแทงออกมาจากผิวดอก ซึ่งขนเหล่านี้มักสีขาวในช่วงต้นของการออกดอกและเปลี่ยนเป็นส้มเข้มใกล้จบระยะดอก ดอกย่อยแต่ละดอกใน bud จะมีขน 2 เส้นเรียกว่า stigmata ซึ่งแต่ละเส้นจะมีขนอ่อนขนาดจิ๋วที่เรียกว่า stigmatic papillae สำหรับจับเกสรที่ลอยมาในอากาศ เมื่อเกสรมาติด ขนเหล่านี้จะนำสารพันธุกรรมเข้าไปใน bract ที่อยู่ล่างลงไป ด้านในคือไข่ของต้นกัญชา (ovule) ซึ่งเทียบเท่ากับรังไข่ของสัตว์ พอได้รับปุ๋ยก็กลายเป็นเมล็ดภายใน bract ที่ห่อหุ้มไว้ แค่จำไว้ว่าถ้าอยากได้เมล็ดคุณภาพดี ควรผสมเกสรช่วงที่มีเส้นขน pistil ฟอร์มเต็มที่ คือราวสัปดาห์ที่ 3-5 ของระยะออกดอก

6. ทำไมควรเก็บเกสร

เหตุผลสำคัญสำหรับนักปลูกในการเก็บเกสรก็คือ การสร้างสายพันธุ์ใหม่จากสวนของตัวเอง แม้ว่าคุณจะเลี้ยงต้นแม่ไว้ใช้งานได้ยาวนาน แต่นี่ต้องใช้ทั้งเวลาและทรัพยากรมาก การเก็บเกสรช่วยลดความยุ่งยากและมีความยืดหยุ่นสูง ใบเกสรจากต้นผู้ต้นเดียวสามารถนำไปผสมได้หลายสายพันธุ์ แต่ถ้าใช้ต้นแม่คุณจะได้แต่พันธุกรรมของแม่และต้องตามหาเกสรผู้โดยตรงจากหลายแหล่ง

ในยุคกัญชาถูกกฎหมายในหลายภูมิภาค คุณอาจหาซื้อเกสรกัญชาคุณภาพสูงจากแหล่งที่เชื่อถือได้ แต่ก็อาจไม่รู้แน่ชัดว่าสายพันธุกรรมนั้นๆ ดีอย่างที่ต้องการจริงหรือไม่ และราคาก็สูงพอสมควร หากคุณรักการปลูกกัญชาและอยากเริ่มผสมพันธุ์สร้างสายพันธุ์ใหม่ของตัวเอง แนะนำให้ลองเก็บเกสรเอง ถูกกว่า ง่ายกว่า และสนุกกว่าซื้อมาเยอะเลย

7. สามารถผสมเกสรสายพันธุ์ Autoflowering ได้ไหม?

ได้แน่นอน คุณสามารถผสมเกสรต้นตัวเมียสายพันธุ์ autoflowering ได้ คำถามที่ดีกว่าคือ แล้วเมล็ดเหล่านั้นจะ autoflowering ทั้งหมดหรือไม่? นั่นขึ้นอยู่กับพันธุกรรมของต้นตัวผู้ หากเป็นต้น photoperiod ต้องผสมข้ามรุ่น (cross-breed) อีกหลายรุ่นกว่าจะได้เมล็ด autoflowering มากกว่า 50% แต่หากคุณต้องการเมล็ด autoflowering คุณภาพสูงสุดตอนนี้ เข้าไปดู แคตตาล็อก ของเราได้เลย FastBuds มีเมล็ดที่คว้ารางวัลระดับโลกอยู่เสมอ และเราเป็นหนึ่งในธนาคารเมล็ดออโต้เจ้าแรกของโลก! สายพันธุ์แนะนำตอนนี้คือ Gorilla Punch Auto, Strawberry Gorilla Auto, และ Bruce Banner Auto ถ้าสาย CBD มากกว่าต้องดู CBD Auto 20:1 หรือ CBD Auto 1:1 (CBD Crack)  

8. คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเกสรกัญชา

• เกสรกัญชาเก็บได้กี่วัน?

โดยปกติ เกสรกัญชาจะเก็บได้ 1-3 สัปดาห์หลังเก็บจากถุงเกสร แต่ถ้าปิดสนิทแล้วแช่แข็งก็เก็บ ได้นานถึง 1 ปี เพราะเกสรไม่มีเปลือกป้องกันแบบเมล็ด ดังนั้นโปรดดูหัวข้อการเก็บรักษาเกสรกัญชาข้างบน และเก็บเกสรของคุณให้ถูกต้อง นอกจากนี้ ถ้าแช่แข็ง อย่านำออกจากช่องแข็งบ่อย ๆ ควรนำออกในเวลาที่จะใช้จริง เพราะการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิและความชื้นทำให้เกสรเสียเร็ว

• นานแค่ไหนต้นกัญชาจึงผลิตเกสร?

ต้นตัวผู้ต้องเจริญถึงวัยเจริญพันธุ์ก่อนจึงจะสร้างถุงเกสร โดยปกติแล้ว ตัวผู้จะเจริญไวกว่า ก่อนต้นตัวเมีย 1-2 สัปดาห์ หมายความว่าคุณต้องรอ 4-6 สัปดาห์ให้ต้นเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์ แล้วอีก 2-3 สัปดาห์ให้ถุงเกสรเจริญและปล่อยเกสรกัญชา ทั้งนี้ขึ้นกับสายพันธุ์ อาจเร็วหรือช้ากว่านี้ แต่โดยทั่วไปจะใช้เวลาตั้งแต่ 6-7 สัปดาห์ (นับจากเมล็ด) จึงจะผลิตและปล่อยเกสรกัญชา

• เกสรตัวผู้เหมือนกับ hash pollen ไหม?

ไม่เหมือนกัน ถึงจะเรียกว่าเกสรเหมือนกัน hash pollen คือภาษาแสลงของคำว่า kief kief คือผง trichome จากต้นกัญชาตัวเมียที่ร่อนผ่านตะแกรงละเอียด ซึ่งต่อไปจะนำไปอัดเป็น hash หรือบริโภคในรูปแบบผง ในขณะที่เกสรตัวผู้คือเซลล์สืบพันธุ์เพศผู้ที่สร้างในถุงเกสรสำหรับผลิตเมล็ด และไม่สามารถบริโภคได้

9. สรุป

แม้ต้นกัญชาตัวผู้ไม่ค่อยเป็นที่นิยมในยุคนี้ แต่มีความสำคัญต่อการดำรงอยู่ของกัญชาเพื่อใช้ผลิตสายพันธุ์ใหม่และค้นหาเทอร์ปีนใหม่ ๆ เทอร์ปีน แม้ผู้ปลูกส่วนใหญ่จะไม่ปลูกต้นตัวผู้ แต่ต้นตัวผู้สำคัญอย่างยิ่งต่อวงการกัญชา โดยการเก็บเกสรกัญชาจากต้นตัวผู้ถือเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการผลิตเมล็ดของคุณเอง

คุณสามารถเปลี่ยนเพศต้นตัวเมียเป็นตัวผู้ได้ แต่มีการกล่าวว่าลูกหลานจะมีแนวโน้มกลายเป็นเฮอร์มาโฟรไดท์มากขึ้น ดังนั้นหากอยากผสมสายพันธุ์เองหรือเตรียมเมล็ดไว้ในรอบถัดไป แนะนำให้ผสมข้ามเพศตัวผู้กับตัวเมียโดยตรง และอย่าลืมเก็บเกสรอย่างถูกวิธี เพราะเกสรจะเสื่อมสภาพทันทีที่นำออกจากถุงเกสร ใช้เร็วที่สุดจะเพิ่มโอกาสสำเร็จ

หากคุณเป็นผู้มีประสบการณ์กับต้นกัญชาตัวผู้ อย่าลังเลที่จะแบ่งปันความรู้ให้เพื่อนผู้ปลูก ผ่านคอมเมนต์ด้านล่างนี้!