กัญชาเฮอร์มาโฟรไดท์ (Hermaphrodite) คืออะไร?

• 1. เฮอร์มาโฟรไดท์คืออะไร?
• 2. จะสังเกตเพศของต้นกัญชาได้เมื่อไหร่?
• 3. วิธีแยกแยะต้นกัญชาตัวผู้
• 4. วิธีแยกแยะต้นกัญชาตัวเมีย
• 5. เฮอร์มาโฟรไดท์มีลักษณะอย่างไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร?
• 6. จะป้องกันไม่ให้ต้นกลายเป็นเฮอร์มาโฟรไดท์ได้อย่างไร?
• 6. a. แสง
• 6. b. การให้น้ำ
• 6. c. รากเสียหาย
• 6. d. อุณหภูมิแวดล้อม
• 6. e. การตัดแต่งในช่วงเวลาที่เหมาะสม
• 6. f. ปุ๋ยและยาฆ่าแมลง
• 6. g. วัสดุปลูกที่มีสุขภาพดี
• 6. h. โรคและศัตรูพืช
• 6. i. อุปกรณ์คุณภาพต่ำ
• 7. จะกู้ผลผลิตได้อย่างไรถ้าเจอเฮอร์มี่?
• 7. a. เอาถุงเกสรออก
• 7. b. เก็บเกี่ยวก่อนเวลา
• 7. c. กำจัดต้นออก
• 8. สรุป

การปลูกเมล็ดกัญชาอาจเป็นเรื่องท้าทาย บางครั้งคุณอาจไม่มีสภาพอากาศที่เหมาะสมและต้นกัญชาของคุณเริ่มสร้างดอกและถุงเกสร แล้วสิ่งนี้หมายความว่าอย่างไร และจะสังเกตอย่างไรให้ถูกต้อง?

1. เฮอร์มาโฟรไดท์คืออะไร?

ต้นกัญชาเฮอร์มาโฟรไดท์จะมีทั้งถุงเกสรตัวผู้และดอกตัวเมีย ในขณะที่สิ่งนี้เป็นคุณสมบัติตามธรรมชาติของต้นกัญชา แต่ถือเป็นลักษณะที่ไม่พึงประสงค์เมื่อปลูกกัญชาเพื่อการบริโภค

มีโอกาสสูงที่คุณจะได้ต้นที่เต็มไปด้วยเมล็ด ซึ่งจะลดทั้งปริมาณและคุณภาพของผลิตภัณฑ์สุดท้ายอย่างมาก เพื่อจะเข้าใจว่าทำไมต้นกัญชาจึงกลายเป็นเฮอร์มาโฟรไดท์ (หรือที่เรียกกันว่าเฮอร์มี่) เราต้องแยกแยะต้นตัวเมียและตัวผู้ให้ได้ก่อน

2. จะสังเกตเพศของต้นกัญชาได้เมื่อไหร่?

เพศของต้นกัญชาสามารถสังเกตได้จากสัญญาณแรกของการออกดอก ซึ่งจะเห็นได้หลังจากเปลี่ยนแสงเป็น 12/12 ประมาณไม่กี่วันถึงหนึ่งสัปดาห์ในสายพันธุ์กัญชาแบบโฟโตเปริโอด และเป็นสัญญาณให้ต้นเริ่มเข้าสู่ระยะออกดอก (หรือเมื่อธรรมชาติทำให้กลางคืนนานกว่า 12 ชั่วโมง) สำหรับสายพันธุ์ออโต้ จะเริ่มเห็นสัญญาณเพศเมื่อผ่านไประยะเวลา 3–4 สัปดาห์ในระยะเจริญเติบโต (vegetative) ต้นกัญชาออโต้จะแสดงเพศเมื่อโตเต็มที่และพร้อมเข้าสู่ระยะออกดอก (flowering)

3. วิธีแยกแยะต้นกัญชาตัวผู้

ต้นกัญชาตัวผู้จะมีถุงเกสรเกิดขึ้นที่ข้อของต้น (ข้อคือจุดที่กิ่งแยกออกจากลำต้น) โดยจะเกิดพร้อม ๆ กับต้นตัวเมีย แต่ต้นตัวผู้จะพัฒนาอวัยวะสืบพันธุ์เร็วกว่า ถุงเกสรตัวผู้สามารถมองเห็นได้ง่าย มีลักษณะเป็นลูกกลม ๆ แขวนอยู่ข้าง ๆ ลำต้น ไม่เหมือนตุ่มขนสีขาวที่ต้นตัวเมียจะมี

หากปล่อยทิ้งไว้ ถุงกลมนั้นจะค่อย ๆ แยกออกเป็นเหมือนดอกไม้และปล่อยเกสรลอยในอากาศ เกสรตัวผู้จำเป็นถ้าคุณต้องการสร้างสายพันธุ์หรือผลิตเมล็ดกัญชาเอง หากไม่ได้ตั้งใจผสมเกสร ต้นตัวผู้ในสวนจะทำให้ต้นตัวเมียทั้งหมดได้รับการผสมและเริ่มสร้างเมล็ด ซึ่งจะทำให้ระดับTHCและ yield ลดลงมาก

4. วิธีแยกแยะต้นกัญชาตัวเมีย

ต้นกัญชาตัวเมียจะสังเกตได้จากการเกิดขนขาวเล็ก ๆ (เรียกว่าสติกมา หรือ พิสติล) ที่บริเวณข้อ หลังจากนั้นต้นจะสร้างขนขาวเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนบริเวณนั้นโป่งขึ้นจากด้านล่างขึ้นด้านบน

นี่คือการสร้างคาลิกซ์ (calyx) ของต้น ซึ่งคาลิกซ์เหล่านี้จะซ้อนกันจนกลายเป็นดอกอย่างที่เรารู้จัก ถ้าต้นไม่ถูกผสมเกสร คาลิกซ์จะยังว่างเปล่า แต่ถ้าโดนผสมเกสร คาลิกซ์เหล่านั้นจะเต็มด้วยเมล็ดและปกป้องเมล็ด

5. เฮอร์มาโฟรไดท์มีลักษณะอย่างไร และเกิดขึ้นได้อย่างไร?

ถึงแม้เมล็ดของคุณจะเป็นเฟมินไชนซ์ ก็ยังมีโอกาสเกิดเฮอร์มาโฟรไดท์ ส่วนใหญ่มักเกิดเมื่อพืชเจอความเครียดมากเกินไป เมื่อพบเหตุการณ์นี้ ต้นกัญชาจะพยายามรักษาเผ่าพันธุ์ด้วยการเปลี่ยนเพศเป็นเฮอร์มาโฟรไดท์ สามารถผสมเกสรตัวเองและสร้างเมล็ดสำหรับรุ่นถัดไปได้

นี่เป็นความเสี่ยงที่เกิดขึ้นหากใช้สายพันธุ์ที่ไม่แข็งแรง หรือปลูกในสภาพแวดล้อมที่ไม่ดี หรือสายพันธุ์ที่อ่อนไหว ควรทราบว่านี่เป็นเทคนิคที่บางนักผสมพันธุ์ใช้ในการสร้างสายพันธุ์ แต่อาจทำให้สายพันธุ์นั้นไวต่อความเครียด และเพาะปลูกยากได้เช่นกัน

6. จะป้องกันไม่ให้ต้นกลายเป็นเฮอร์มาโฟรไดท์ได้อย่างไร?

วิธีเดียวที่จะหลีกเลี่ยงได้คือลดความเครียด (ไม่ทำให้ต้นกลายเป็นเฮอร์มี่) และใส่ใจสภาพแวดล้อมการปลูก ปัจจัยต่อไปนี้ควรควบคุมให้ดี:

แสง

การเปลี่ยนรอบแสงหรือความเข้มแสงกระทันหันอาจทำให้ต้นกัญชาเครียด ค่อย ๆ ปรับต้นก่อนเปลี่ยนอุปกรณ์ไฟหรือย้ายเข้า-ออกจากในร่มและกลางแจ้ง

การให้น้ำ

ให้น้ำมากเกินหรือน้อยเกินไปอาจทำให้ต้นเครียด หากรดน้ำมากหรือน้อยเป็นเวลานาน พืชจะเครียดและกลายเป็นเฮอร์มาโฟรไดท์ในที่สุด

รากเสียหาย

รากเสียหายขณะย้ายกระถางอาจทำให้ต้นเครียด การทำลายรากจะกระตุ้นกลไกรอดชีวิต ต้นจะเริ่มสร้างถุงเกสรเพื่อความอยู่รอด

อุณหภูมิแวดล้อม

อุณหภูมิที่เหมาะสมคือประมาณ 27 องศาเซลเซียส หากปลูกในสภาพอากาศร้อนหรือหนาวจัด ต้นกัญชาของคุณอาจกลายเป็นเฮอร์มี่

การตัดแต่งในช่วงเวลาที่เหมาะสม

การตัดแต่งกิ่งอย่างรุนแรง โดยเฉพาะในช่วงออกดอก จะทำให้ต้นเครียดหนัก ควรทำในระยะเจริญเติบโต (vegetative) และค่อย ๆ ทำแบบระมัดระวัง

ปุ๋ยและยาฆ่าแมลง

อาหารพืชมากเกินไปเมื่อต้นดูดซึมไม่หมดจะทำให้เครียด สายพันธุ์บางสายอาจจำเป็นหรือทนการให้ปุ๋ยเข้มข้น เช่น Tangie’matic

การใช้ยาฆ่าแมลงที่แรงหรือมีสารเคมีมากเกินไปจะทำให้ต้นเครียด แนะนำให้ป้องกันแมลงไว้ก่อน และเลือกวิธีธรรมชาติก่อนหากจำเป็น

วัสดุปลูกที่มีสุขภาพดี

วัสดุปลูกคือบ้านของรากทั้งหมด ถ้าเป็นการปลูกดิน (หรือไฮโดรโปนิกส์แบบระบบน้ำ) มักมองข้ามรากไปได้ง่าย แต่วัสดุปลูกคุณภาพต่ำอาจสร้างปัญหาได้มากมายเสมอ ดังนั้นควรเลือกวัสดุคุณภาพสูงให้รากเจริญเติมโต มิเช่นนั้นต้นจะเครียด และอาจได้เฮอร์มี่ในที่สุด 

โรคและศัตรูพืช

ศัตรูพืชหรือแมลงบางชนิดสามารถทำให้ต้นกลายเป็นเฮอร์มี่ได้ พวกมันจะค่อย ๆ ฆ่าต้นอย่างช้า ๆจนไม่สามารถฟื้นตัวได้ ในตอนนั้นต้นจะเริ่มสร้างถุงเกสรเพื่อเอาตัวรอด

อุปกรณ์คุณภาพต่ำ

ปัจจุบันนี้มีอุปกรณ์ปลูกมากมายในอินเทอร์เน็ตที่ออกแบบมาเพื่อมือใหม่ที่กำลังหัดปลูก ทุกคนที่มีประสบการณ์จะบอกว่าควรเลือกใช้อุปกรณ์ที่มีคุณภาพ แม้จะสามารถหาของราคาถูกได้และหวังโชคดี แต่คุ้มไหมถ้าเสี่ยงให้สิ่งที่คุณลงทุนลงแรงไปพังเพราะประหยัดเงินไม่กี่ร้อย? ปัญหาเล็ก ๆ กับอุปกรณ์ชนิดใดก็สร้างความเครียดให้ต้นได้เสมอ อย่าตัดมุมตรงจุดนี้ ซื้อจากร้านที่ไว้ใจได้ และอ่านรีวิวก่อนจ่ายเงิน

7. จะกู้ผลผลิตได้อย่างไรถ้าเจอเฮอร์มี่?

เอาถุงเกสรออก

เพื่อป้องกันไม่ให้ต้นกัญชาเฮอร์มาโฟรไดท์ผสมเกสรตัวเอง ให้ค่อย ๆ เอาอวัยวะสืบพันธุ์ตัวผู้ที่ขึ้นตามข้อออก โดยจับถุงเกสรระหว่างสองนิ้วแล้วเด็ดออกอย่างเบามือ นี่คือวิธีเดียวที่จะพยายามกู้ผลผลิต บางครั้งต้นอาจสร้างถุงเกสรเพิ่ม หรือหยุดสร้าง ขึ้นอยู่กับสาเหตุของความเครียด

ไม่ว่าจะอย่างไร ควรรีบแก้ไขสาเหตุความเครียด เพราะถ้าไม่ทำ ต้นอื่น ๆ ในห้องปลูกก็อาจจะเครียดและกลายเป็นเฮอร์มี่ได้ แม้จะกู้ผลผลิตได้ ดอกก็จะไม่แรงหรือให้ yield น้อยกว่าปกติ

เก็บเกี่ยวก่อนเวลา

หากดอกตัวผู้ยังปรากฏอยู่เรื่อย ๆ ควรตัดต้นและเก็บเกี่ยว (harvest) แม้จะยังสูบได้แต่จะไม่แรงหรือหนาแน่นเท่าควร หากในห้องปลูกมีหลายต้น ควรแยกต้นเฮอร์มี่ออก

กำจัดต้นออก

สิ่งที่ยากที่สุดของการปลูกกัญชาคือการฆ่าต้นออก แต่บางครั้งนี่เป็นทางเลือกเดียว เฮอร์มี่ต้นเดียวมีโอกาสทำให้ทั้งสวนโดนผสมเกสรจนเสียหาย ลองถามตัวเองว่า จะฆ่าต้นเดียวหรือจะยอมเสียทั้งสวน? หากต้นมีถุงเกสรเป็นหย่อม ๆ อาจจะแยกกักต้นและพยายามเด็ดถุงเกสรออกได้ แต่ถ้าขึ้นเต็มไปหมดควรกำจัดทิ้งทันที ถ้าดอกพัฒนาจนโตแล้วก็อย่าปล่อยให้เสียเปล่า แม้จะไม่แรงเท่าดอกตัวเมียแต่ก็ยังพอใช้ประโยชน์ได้ นอกจากสูบ ยังนำไปทำ cannabutter หรือ canna-coconut oil ได้ ใช้ทำrosin hash, bubble hash หรือนำไปสกัดแบบอื่น ๆ ได้อีกด้วย 

8. สรุป

เฮอร์มาโฟรไดท์คือสิ่งที่ทำให้กัญชายังดำรงเผ่าพันธุ์ได้ แม้จะอยู่ในสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม ถึงจะดีในธรรมชาติสำหรับกัญชา แต่สำหรับผู้ปลูกแล้วถือเป็นสิ่งไม่พึงประสงค์เพราะมีความเสี่ยงที่จะทำให้ผลผลิตเสียหาย ดังนั้นจึงต้องสร้างสภาพแวดล้อมที่ดีที่สุดสำหรับต้นของเรา อย่างไรก็ดีถ้าไม่มีเฮอร์มี่ หลายสายพันธุ์คงสูญพันธุ์ไปแล้ว หากคุณเจอเฮอร์มี่บ่อยต้องดูว่าสาเหตุมาจากอะไร โดยปัจจัยที่พบบ่อยคืออุณหภูมิ