Tütün Mozaik Virüsü (TMV) Kenevir Bitkilerinde: Belirtiler ve Önleme

• 1. Tütün mozaik virüsü nedir?
• 2. Tmv nasıl görünür?
• 3. Tm virüsü nerede bulunur?
• 4. Tütün mozaik virüsü belirtileri
• 5. Nasıl önlenir?
• 6. Nasıl başa çıkılır?
• 7. Sonuç olarak

Kenevir tohumları'nda mozaik virüsünün gerçekten bulaşıp bulaşamayacağına dair kesin bir kanıt yoktur, ancak bazı yetiştiriciler bulaşabildiğini iddia ediyor. Bunun nedeni, bu virüsün nadir olması ve virüse yakalanan herkesin laboratuvar ortamında test yaptıramaması; test yapıldığında ise sonuçlar genellikle negatif çıkıyor. Bazı yetiştiriciler, belirtilerin benzer olduğunu ancak bitkinizi strese sokan farklı etkenlerden kaynaklandığını, bazıları ise bunun virüs olduğundan emin olduklarını söylüyor. Ancak kesin olan bir şey var: Kenevir bitkilerinizin enfekte olmasını istemezsiniz.

1. Tütün mozaik virüsü nedir?

Tütün mozaik virüsü (diğer adıyla TMV), genellikle tütün bitkilerini etkilediği bilinen bir virüstür ve çok sayıda farklı bitkiye, kenevir de dahil olmak üzere, yayıldığı söylenmektedir. TMV, bitkinin gelişimini etkileyen bir virüstür ve kontamine tütün ürünlerinde (sigaralar¹ gibi), enfekte bitkilerde, toprakta veya bitkinize zarar veren böceklerde yaşayabilir. Bu virüs, kenevir bitkisinin gelişimini olumsuz etkileyebilir, verimi ve tomurcuk kalitesini düşürebilir.

“Mozaik” kelimesi, bu tek iplikli RNA virüsünün enfekte olmuş bitkilerin yapraklarında mozaik benzeri beneklenmelere neden olmasından geliyor. Bildiğiniz gibi, yapraklar kenevir bitkisinin en önemli kısımlarından biridir. Sadece ışığı enerjiye dönüştürmekle kalmaz, aynı zamanda bitkilerin nefes almasına, besinleri ve fitokimyasalları (yaprağa püskürtülen maddeler) almasına yardımcı olur. Çünkü bu virüs yaprak yüzeyini etkiler ve zamanla bu hayati süreçleri engeller. Bu patojenin neden olduğu renk bozulmaları, yaprakların tam kapasite fotosentez yapmasına engel olur. Sonuç olarak, virüs çoğu büyük yaprağa yayıldığında bitkiler düzgün büyümek ve iyi bir verim almak için ihtiyaçları olan şekeri üretemez. 

2. TMV nasıl görünür?

Virüsün kendisini çıplak gözle görmek mümkün değildir çünkü mikroskobiktir; ancak bitkiniz etkilenirse belirtileri mutlaka görürsünüz. Bazı belirtiler başka şeylerle karıştırılsa da, mozaik deseni benzersizdir ve oldukça kolayca ayırt edilebilir. Yapraklarda renk değişimi varsa, bitkilerinizin gerçekten TMV ile enfekte olduğundan ve aşırı besleme ya da başka bir eksiklik nedeniyle sararma olmadığından emin olun. Tütün virüsü bitkiden çıkarılamaz ve başka sorunları tedavi etmeye çalışırken, aslında daha fazla zarar vermiş olursunuz.

Mikroskobik düzeyde ise bu patojen, çubuk şeklinde bir yapıya sahiptir. Dış dünya ile içindeki RNA kodunu koruyan binlerce proteinden oluşan bir zar içerir. İnsanları etkileyen diğer RNA virüslerinde olduğu gibi, tütün mozaik virüsü de bir patojendir. Dış zarı, hedef hücrelere RNA kodunu enjekte edecek mekanizmalara sahiptir. İçeri girdikten sonra, bu kod ribozomları—küçük organeller, yani amino asitlerden karmaşık proteinler üreten fabrikaları—etkiler. Viral RNA kodu ribozomu hackler ve onu yeni virüsler üretmeye ikna eder. Böylece virüs kendini inanılmaz bir hızda çoğaltır. Sonunda hücre, üretilen virüslerle dolar ve patlar. Bu noktadan itibaren salınan viral partiküller çevredeki diğer bitki hücrelerini enfekte etmek için özgür kalır. 

3. TM virüsü nerede bulunur?

Bir virüs olduğundan, bitkinin içinde bulunur ve çıplak gözle görülemez; fakat bitkilerinizi ona maruz bırakabileceğiniz birkaç yol vardır. Keşfinden bu yana, araştırmacılar virüsün 125'ten fazla türde bitkiye bulaşabildiğini buldu ve yalnızca bu da değil, bitkilerinizi enfekte olmuş toprağa dikerseniz veya virüsü taşıyan bir böcek bitkinizi ısırırsa da bulaşabilir; ama en yaygın bulaşma yolu, bitkiden bitkiye, doğrudan temas veya tütün ürünleri kullandıktan sonra ellerinizle bitkilere dokunulmasıdır. Yani tütün içtikten sonra bitkilerinize dokunmadan önce çok dikkatli olmalısınız çünkü kenevir bitkilerine en sık bu şekilde bulaşmaktadır.

4. Tütün mozaik virüsü belirtileri

Bitkiniz TM virüsünü aldıktan sonra göstereceği belirtiler değişebilir, en yaygın belirti² ise mozaik benzeri bir desenin yapraklarda oluşmasıdır. Bu tek başına bitkilere zarar vermez; ancak virüs değiştirilemediği için bu bitki çoğaltmaya uygun değildir.

Daha ciddi vakalarda, mozaik deseni ve alışılmadık bitki gelişimi görebilirsiniz; bu virüs yaprakların deforme, bükülmüş ve daha yavaş gelişmesine neden olabilir. Bitkiye doğrudan zarar vermese bile, sıradışı büyüme verimi etkiler ve bitkinizin gelişimine bağlı olarak hasadınızın kalitesini de azaltabilir.

Bitkinizin aynı anda hem hafif hem de ağır belirtiler gösterebileceğini unutmayın; vereceği işaretler strain'inize ve duruma göre değişebilir. Bükülmüş yapraklar ve deformasyon gibi bazı belirtiler başka nedenlerle de oluşabiliyor olsa da, benzersiz mozaik desen, bitkinizin tütün mozaik virüsüne yakalanıp yakalanmadığını kolayca fark etmenize yardımcı olur.

5. Nasıl önlenir?

Tütün virüsünü önlemenin tek yolu her zaman: 

• Aletlerinizi dezenfekte etmek;
• Toprak ya da klonları güvenilir satıcılardan almak;
• Tütün içtikten ya da enfekte bitkilerle ilgilendikten sonra ellerinizi yıkamak.

Bu virüs sadece dokunmayla bile bitkilerinizi enfekte edebilir, bu yüzden önleme açısından en iyi yol bahçenize girmeden önce ellerinizi iyice yıkamak ve bahçeye getirdiğiniz her şeyin güvenli olduğundan emin olmaktır.

6. Nasıl başa çıkılır?

Maalesef virüs bulaştıktan sonra bitki ya da topraktan çıkarmanın bir yolu yoktur, çünkü virüsler bir kez bulaştıktan sonra kontrol edilemez; bu yüzden en iyi çözüm, baştan bulaşmasını önlemektir. Aslında, kenevir bitkilerinin TMV'den etkilenebileceğine dair bilimsel olarak sıfır kanıt vardır; ancak bu kenevir yetiştiricilerinin bu sorunu yaşamadığı anlamına gelmiyor. Sadece kontrollü koşullarda yeterince çalışılmamıştır. Yine de bize sorarsanız, kenevir yetiştiriciliğinde bu virüsün etkili olduğunu düşünüyoruz, dolayısıyla yazının geri kalanında bunu akılda tutarak ilerleyelim. 

Bitkileriniz enfekte olursa, onları bahçenizden uzaklaştırmanız gerekir; bu yalnızca kenevir için değil, çünkü TM virüsü diğer tüm bitkileri de enfekte edebilir ve bir kere bahçenize yayıldı mı tüm bitkilerden kurtulmak zorunda kalırsınız. O yüzden tespit eder etmez çıkarmak en iyisidir; virüs elle bile bulaşabiliyor, bu yüzden riske girmeye gerek yok.

Maalesef virüsün bir tedavisi yoktur. TMV temas yoluyla yayıldığı için, enfekte bitkileri karantinaya almak, kalan mahsulü sağlıklı tutmak için gerçek anlamda tek seçeneğinizdir. Eğer bir iç mekân yetiştiricisinde bir bitkinin TMV'ye yakalandığından şüpheleniyorsanız, odayı en kısa zamanda sterilize etmek çok önemlidir.

Eğer tütün içiyorsanız, virüs bulaştırma riskini sürekli taşıyorsunuz demektir. Sigaralarınızda çok az tütün bile kullansanız, elleriniz TMV ile bulaşmış olabilir. Bu durumda, mahsulünüze yaklaşmadan önce ellerinizi iyice ve dikkatli şekilde yıkamayı unutmayın. Özellikle çok sigara içiyorsanız, virüsü kıyafetleriniz bile taşıyabileceği için koruyucu giysi kullanmayı düşünebilirsiniz. Hatta, çok sigara içen biriyseniz, bırakmayı da düşünebilirsiniz.  Ayrıca, yoğun şekilde tütün içiyorsanız, bırakmayı ciddi şekilde gözden geçirmelisiniz.

Tütün kullanımı, önlenebilir ölümlerin bir numaralı sebebidir ve pek çok kanserojen ve zararlı madde içerir. Birinin akciğer kanseriyle mücadele ettiğini görmüşseniz, bunun ne kadar korkunç bir hastalık olduğunu bilirsiniz. Onun yerine ot için! Akciğerlerinize tütünden çok daha az zarar verir ve tadı da çok daha güzeldir! Artık birçok tütün alternatifi mevcut. Bu alternatifler sayesinde tütün kullanmadan da büyük bir sarma içebilirsiniz ve bunlar sizin için çok daha sağlıklıdır. Ayrıca tadı çok daha güzeldir ve tütünle karıştırılmış haline göre otun doğal aromasından çok daha fazla keyif alırsınız. Ya da en iyisi, saf yeşil için.

7. Sonuç olarak

Tütün mozaik virüsü, böcekler gibi bitkilerinize doğrudan zarar vermez; ancak hızlıca döngüye girerek tüm bitkilerinizi enfekte edebilir. Enfekte olmuş bitkileri tespit ettiğiniz anda müdahale etmek çok önemli; onları çıkarmak istemiyorsanız izole etmeyi deneyin ve diğer bitkilere dokunmadan önce her zaman ellerinizi ve kullandığınız tüm ekipmanı yıkayın.

Ekinizde bu virüsü gördüyseniz veya diğer yetiştiriciler ile paylaşmak istediğiniz önemli bilgileriniz varsa, lütfen aşağıda yorumlar kısmına yazın!

Dış Kaynaklar:

1. Tütün mozaik virüsü ve para-tütün mozaik virüsü sigarada - Wetter, C. (1975).

2. Tütün mozaik virüsü - Rifkind, David & Freeman, Geraldine. (2005).