ทำไมสูบกัญชาถึงทำให้รู้สึกกระหายน้ำ? ปากแห้งหลังสูบกัญชา

• 1. ปากแห้ง (cottonmouth) คืออะไร และเกิดจากอะไร?
• 2. ทำไมกัญชาทำให้เรากระหายน้ำ?
• 3. แก้อาการปากแห้งจากกัญชาได้ยังไงบ้าง
• 3. a. ดื่มน้ำสิ ง่ายจะตาย!
• 3. b. เคี้ยวหมากฝรั่งหรือทานลูกอม
• 3. c. อมยาแก้ไอ
• 3. d. อดทนรอหน่อย ใจเย็น ๆ
• 3. e. เลือกสายพันธุ์ (strain) ให้เหมาะสม
• 4. มุกแกล้งเพื่อนเรื่องปากแห้ง ฮา ๆ
• 4. a. ชาเลนจ์แครกเกอร์
• 4. b. ขี้โกงเนยถั่ว
• 5. ผลข้างเคียงอื่น ๆ ที่ไม่ค่อยพึงประสงค์จากกัญชา
• 5. a. ตาแดง น้ำตาไหล
• 5. b. 'มือสั่นจากกัญชา' (the weed shakes)
• 6. ข้อสรุป

คุณเคยพยายามจะกินอะไรหลังจากสูบกัญชา แล้วรู้สึกว่าการกลืนกลายเป็นหนึ่งในสิ่งที่ยากที่สุดที่คุณต้องทำหรือเปล่า? หรือยิ่งแย่กว่านั้น คุณออกเดต กำลังแบ่งกัญชาร่วมกันอย่างโรแมนติก แต่ตอนจะจูบกัน ลิ้นของทั้งคู่กลับแห้งกรังเหมือนลิ้นแมว เรามั่นใจว่าคุณต้องเคยเจอแบบนี้แน่ ๆ เมื่อคุณรู้สึกแห้งผากทั่วทั้งปาก ก็รีบหาน้ำมาช่วยให้รอดจากฝันร้ายแบบนี้ และแน่นอนว่า คุณได้เรียนรู้แล้วว่าจะไม่สูบกัญชาอีก ถ้าไม่มีน้ำอยู่ใกล้มือ

สายกัญชาแบบฮาร์ดคอร์หลายคนมักจะไม่ใส่ใจหลักวิทยาศาสตร์ และบอกว่ากัญชาไม่มีผลข้างเคียงใด ๆ เลย ซึ่งไม่จริงเลย ความมึนเมานี่ก็ถือเป็นผลข้างเคียงอย่างหนึ่ง (แม้จะเป็นผลที่ใคร ๆ ก็ต้องการ) ที่เกิดขึ้นเมื่อต้องใช้กัญชา หลายคนพูดแบบนี้เพราะเมื่อเทียบกับสารเสพติดอื่น ๆ กัญชามีผลข้างเคียงที่เป็นมิตรต่อผู้ใช้มาก หนึ่งในนั้นก็คือ ปากแห้ง แม้ว่าจะไม่อันตราย แต่ก็สร้างความไม่สบายตัวให้กับบางคน โดยเฉพาะเวลางานพูดคุยเคร่งเครียดทำให้สื่อความหมายได้ยากขึ้น!

แต่ไม่ต้องห่วง! ปากแห้งไม่ควรเป็นอุปสรรคระหว่างคุณกับการจอยที่ดี ถ้าคุณเป็นคนที่โดนผลนี้มากเป็นพิเศษ ก็มีวิธีช่วยแก้ปัญหาหลายวิธี ผลข้างเคียงที่เกิดขึ้นหลังการใช้กัญชามีหลายแบบ เช่น หัวเราะจนหยุดไม่ได้ ตาแดงบวม และแน่นอนคือปากแห้ง มาดูกันเลยว่าอะไรคือสาเหตุของกระหายน้ำและปากแห้งนี้

1. ปากแห้ง (Cottonmouth) คืออะไร และเกิดจากอะไร? 

คำว่า cottonmouth หรือ the pasties เป็นศัพท์สแลงที่ใช้เรียกอาการปากแห้งที่เกิดจากการบริโภคกัญชา แล้วมันเกิดจากอะไรล่ะ? คนส่วนใหญ่คิดว่าปากแห้งเกิดจากการสูบกัญชาโดยตรง ซึ่งก็ไม่แม่นยำเท่าไร จริง ๆ แล้ว ความแห้งและกระหายน้ำหลังบริโภคกัญชา เกิดจากหนึ่งในสารแคนาบินอยด์ที่โด่งดังมากที่สุดคือ THC (เตตราไฮโดรแคนนาบินอล) เมื่อไปกระตุ้นระบบเอ็นโดแคนนาบินอยด์ สารเหล่านี้จะส่งผลต่าง ๆ เช่น ความเมา ความอยากอาหาร สรรพคุณทางสุขภาพต่าง ๆ และอาการปากแห้งอันโด่งดังนี้¹ ทันทีที่แคนาบินอยด์ไปถึงสารสื่อประสาท 2 ชนิด คือ methacholine และ norepinephrine จะทำให้การผลิตน้ำลายลดลง

รีเซพเตอร์เหล่านี้จะเปลี่ยนแปลงการสื่อสารของเซลล์ในระดับโมเลกุล ซึ่งส่งผลให้การสร้างน้ำลายลดลง ทำให้ปากแห้ง เหมือนกับกระบวนการอื่น ๆ ในร่างกาย การผลิตน้ำลายก็ต้องสมดุลด้วยเช่นกัน ถ้าได้น้อยไป ปากจะแห้งตลอดเวลา กินอะไรก็ลำบาก แต่ถ้าผลิตมากไป ก็จะน้ำลายไหลอยู่ตลอด ซึ่งน่าอายมากโดยเฉพาะระหว่างการประชุมสำคัญ ๆ! 

เพื่อให้ได้สมดุลที่เหมาะสมในแต่ละช่วงเวลา ร่างกายเราก็ได้สร้างกลไกรักษาสมดุลขึ้น ระบบECS (Endocannabinoid System) ช่วยควบคุมภาวะสมดุลของร่างกาย ตั้งแต่สมอง ระบบภูมิคุ้มกัน ผิวหนัง ไปจนถึงกระดูก และยังมีบทบาทกับการสร้างน้ำลายด้วย ECS ผลิตและใช้สัญญาณคล้ายกัญชาที่เรียกว่ามุม endocannabinoid ในการสื่อสารระหว่างเซลล์ โดย anandamide มีบทบาทสำคัญในปาก โดยจับกับรีเซพเตอร์ CB1

เมื่อไปจับกับรีเซพเตอร์เหล่านี้แล้ว มันจะไปลดการส่งสัญญาณบางชนิด ส่งผลให้การผลิตน้ำลายลดลง นักวิจัยหลายคนถือว่า THC เป็นเวอร์ชั่นภายนอกของ anandamide เพราะมันจับกับรีเซพเตอร์ในร่างกายแบบเดียวกัน รวมถึง CB1 แต่เมื่อเราสูบหรือกินกัญชา จะได้รับ THC ในปริมาณมหาศาลกว่าที่ร่างกายสร้าง anandamide ส่งผลให้ THC เข้าจับกับ CB1 ในปากเป็นจำนวนมาก ทำให้ปากแห้งผิดปกติ การผลิตน้ำลายส่วนใหญ่เกิดในต่อมน้ำลายใต้ขากรรไกรล่าง และแคนาบินอยด์อย่าง THC และ CBD ก็จับกับรีเซพเตอร์ในต่อมน้ำลายนี้เช่นกัน กระบวนการก็ง่าย ๆ เมื่อแคนาบินอยด์เข้าสู่ร่างกายและไปถึงรีเซพเตอร์เหล่านี้ มันจะจับติดแน่น ส่งผลให้ต่อมไม่รับสัญญาณประสาท ซึ่งนำไปสู่การหยุดการผลิตน้ำลายของระบบประสาท ให้เกิดอาการปากแห้งราวกับทรายอยู่ในปากของคุณ 

2. ทำไมกัญชาทำให้เรากระหายน้ำ?

เอาจริงมันก็สมเหตุสมผลดีนะ เมื่อเรารู้สึกปากแห้ง ก็เหมือนร่างกายกำลังร้องขอน้ำ แต่จริง ๆ แล้ว กัญชาไม่ได้เป็นต้นเหตุโดยตรงของการขาดน้ำเสมอไป ตอนที่คุณรู้สึกกระหายน้ำหลังสูบกัญชา แม้ว่ามันจะทำให้ปากแห้งจริง แต่อันที่จริง นี่ไม่ใช่สาเหตุเดียวที่ทำให้คุณกระหายน้ำ

ภาวะขาดน้ำ (Dehydration) คือภาวะที่ร่างกายสูญเสียน้ำมากกว่าการได้รับน้ำเข้าไป ซึ่งจะทำให้ร่างกายมีน้ำไม่มากพอสำหรับกระบวนการพื้นฐาน เช่น ขับสารพิษออกทางปัสสาวะ หรือ ช่วยลดอุณหภูมิของร่างกายด้วยเหงื่อ 

สรุปก็คือ หากคุณรู้สึกกระหายน้ำหลังสูบกัญชา จริง ๆ แล้วคุณอาจขาดน้ำมาตั้งแต่ก่อนสูบแล้ว เพียงแต่ความไม่สบายจากปากแห้งทำให้คุณรู้สึกว่าควรหาน้ำกิน

จำไว้ว่าการกระหายน้ำเป็นสัญญาณเตือนที่ไม่ดีของการขาดน้ำ ถ้าคุณรู้สึกกระหายน้ำแล้ว แสดงว่าร่างกายขาดน้ำในระดับสูงมาก ดังนั้น ควรจิบน้ำตลอดทั้งวันเพื่อไม่ให้ถึงจุดนี้ สัญญาณขาดน้ำอื่น ๆ เช่น: 

• ปัสสาวะสีเข้ม;
• รู้สึกขี้เกียจ;
• เวียนศีรษะ; 
• และสับสน

สองสามข้อนี้ก็เป็นเรื่องปกติสำหรับอาการเมากัญชาเหมือนกัน ดังนั้นแน่ใจว่าคุณแยกความแตกต่างระหว่างอาการขาดน้ำกับอาการเมาด้วยการจิบน้ำไว้เสมอ กันไว้ดีกว่าแก้ 

3. แก้อาการปากแห้งจากกัญชาได้ยังไงบ้าง

หากคุณเริ่มรู้สึกทรมานกับทะเลทรายอยู่ในปาก ก็ได้เวลาเข้าใจและหาวิธีบรรเทาความไม่สบายนี้กันแล้วแหละ 

คนสายเขียวทุกคนต้องเผชิญกับความรู้สึกแบบนี้บ้างไม่มากก็น้อย บางครั้งก็แห้งเบาๆ แต่บางจังหวะก็เหมือนอยู่ในสถานการณ์ชีวิตกับความตาย เวอร์นิด ๆ นะ บางคนอาจฝืนจนไหว แต่ถ้ามีวิธีง่าย ๆ แก้ปัญหาได้ แล้วจะไม่ลองเหรอ?

ดื่มน้ำสิ ง่ายจะตาย!

เอาจริงไม่ต้องเป็นไอน์สไตน์เลย ถ้ารู้สึกปากแห้งจากกัญชา ก็ให้ดื่มน้ำเข้าไปซะ ถ้าในมือไม่มีน้ำ อาจลองเดินหาน้ำก๊อกสักตั้งในห้องน้ำหรือห้องครัวก็ได้ ไม่มีน้ำเลยเหรอ? (เอาจริงดิ?) ถ้ามีเครื่องดื่มอื่น ๆ รอบตัวก็ลองจิบเบียร์ ไวน์ หรือน้ำอะไรก็ได้ที่ดื่มแล้วสดชื่นได้ 

เคี้ยวหมากฝรั่งหรือทานลูกอม

หนึ่งในวิธีเร่งผลิตน้ำลายที่ดีคือการเคี้ยว แต่การกินคุกกี้หรือเค้กไม่ใช่ทางเลือกที่ดีนัก เพราะมันจะยิ่งทำให้กลืนยากขึ้น เอาเป็นว่าเคี้ยวหมากฝรั่งจะเวิร์คกว่า แถมยังได้กลิ่นหอมและรสชาติสดชื่น เหมาะกับสายเดตที่ชอบความแซ่บ ๆ ด้วยนะ 

เคล็ดลับเพิ่มเติม

เลือกลูกอมรสเปรี้ยวไว้ก่อนเพราะจะผลิตน้ำลายได้มากกว่ารสหวาน 

อีกวิธีคือทานขนม หรือลูกอมแบบดูด เช่นอมยิ้มหรือขนมหวาน ลูกอมเหล่านี้จะทำให้คุณน้ำลายแทบไหล ซึ่งช่วยได้ดีมากหากปากแห้งจริง ๆ การดูดอมยิ้มหรือขนมแข็งมีผลคล้ายกับการเคี้ยวคือเร่งการผลิตน้ำลาย 

อมยาแก้ไอ

จริง ๆ แล้วเราไม่แนะนำวิธีนี้เท่าไร แต่ถ้าสถานการณ์มันชุลมุนหนักจนต้องรีบหาทางออก ก็ไม่เป็นไรเพื่อน ถ้าน้ำ ลูกอม หมากฝรั่ง หรืออมยิ้มเอาไม่อยู่อีก ลองหันพึ่งยาแก้ไอดู ยาพวกนี้ (OTC) จะช่วยบรรเทาอาการระคายเคืองในช่องปาก และช่วยเคลือบชุ่มชื้นให้กับปากแห้งของคุณ 

อดทนรอหน่อย ใจเย็น ๆ 

ไม่มีใครตายจากการใช้กัญชา และยิ่งไม่มีใครตายจากปากแห้งแน่นอน ถ้าคุณหมดวิธีจัดการกับปากแห้งในเวลานั้น ก็ต้องรอไปสักหน่อย

เลือกสายพันธุ์ (Strain) ให้เหมาะสม

กัญชาประกอบด้วยสารไฟโตเคมิคอลหลายร้อยชนิด ที่ไม่ได้ทำงานแยกส่วนเดียวกันเสมอ นักวิจัยปัจจุบันกำลังสำรวจว่าแคนาบินอยด์ เช่น THC, CBD และกลุ่มเทอร์ปีนส์ จะทำงานร่วมกันได้อย่างไรในเอฟเฟกต์ “entourage effect” ทำให้ผู้ใช้จำนวนมากชอบสินค้าหรือสารสกัดแบบเต็มสเปกตรัมมากกว่าชนิดแยกสาร งานวิจัยเบื้องต้นชี้ว่าสายพันธุ์ที่มีสัดส่วน THC : CBD เท่า ๆ กัน (1:1) อาจช่วยลดอาการปากแห้งได้ เพราะอะไรนะ? 

THC ออกฤทธิ์ทางจิตโดยไปจับกับ CB1 receptor ใน ECS ซึ่งส่งผลต่อการลดการผลิตน้ำลายและทำให้ปากแห้ง ในขณะที่ CBD ทำงานในฐานะ negative allosteric modulator ของ CB1 receptor ไม่ได้กระตุ้นโดยตรง แต่เปลี่ยนวิธีที่โมเลกุลอื่น ( เช่น THC ) โต้ตอบกับมัน  

ด้วยกลไกนี้ CBD จะช่วยลดผลของ THC ได้ ช่วยให้ความเมากัญชาดูเบาลงและสมดุลมากขึ้น กลไกนี้อาจช่วยลดความแห้งของปากแม้ไม่หายขาด หากคุณปากแห้งบ่อย ๆ ลองสายพันธุ์ที่มี THC : CBD 1:1 ดู คุณอาจลืมเรื่องปากแห้งในเวลาไม่กี่นาทีเลยก็ได้! พยายาม เบี่ยงเบนความสนใจ ชวนเพื่อนคุย หาอะไรทำ พอดี ๆ เดี๋ยวก็ลืมเอง ส่วนใหญ่แล้ว อย่าลืมดื่ม น้ำ มาก ๆ

4. มุกแกล้งเพื่อนเรื่องปากแห้ง ฮา ๆ

ถ้าคุณขี้เล่นหน่อย ก็มีมุกแกล้งเพื่อนสายเขียวเกี่ยวกับอาการปากแห้งอยู่เยอะเลย

ชาเลนจ์แครกเกอร์

อย่างแรกคือให้เพื่อนแข่งกินแครกเกอร์ 3 ชิ้นติดกันให้เร็วที่สุด พูดท้าแบบ "รู้ไหมว่ามันมีการพิสูจน์ทางวิทยาศาสตร์ว่าเป็นไปไม่ได้ เอ๊ะ ไม่เชื่อลองดู!" (ไม่ใช่ว่าใครบางคน, เอ่อ พี่ชายฉันเอง, เคยทำกับเราอะไรทำนองนี้นะ) 

ขี้โกงเนยถั่ว

หรือจะให้เพื่อนกินเนยถั่วหนึ่งช้อนโต๊ะแทนแครกเกอร์ เนยถั่วเป็นของทรยศ แค่เห็นก็ยั่วใจจนปฏิเสธไม่ลง พอกินตอนปากแห้งยิ่งกลืนลำบากแน่นอน เพื่อนคุณจะไม่แฮปปี้แน่ 

แต่ต้องแน่ใจว่าเพื่อนที่คุณจะเล่นด้วยไม่ใช่ประเภทที่หัวร้อนเกินไป หรือจริง ๆ ก็เล่นเลย เพราะยิ่งเขาโกรธ คนอื่น ๆ ก็ยิ่งขำขึ้นเท่านั้น

5. ผลข้างเคียงอื่น ๆ ที่ไม่ค่อยพึงประสงค์จากกัญชา

ปากแห้งไม่ได้เป็นผลข้างเคียงที่กวนใจแค่เรื่องเดียวหลังจากสูบของดี ยังมีผลข้างเคียงอีกเล็กน้อยที่อาจจะน่ารำคาญบ้างเวลาสูบ (หรือใช้กัญชาในรูปแบบอื่น ๆ) ถึงจะเป็นเรื่องเล็ก ๆ น้อย ๆ แต่เรามาไล่ดูพร้อมกันดีกว่าว่าคืออะไร และเราจะลดผลพวกนี้ได้ยังไง

ตาแดง น้ำตาไหล

นี่คือผลข้างเคียงที่เจอบ่อยมาก ๆ และมักถูกใช้ในสื่อให้เห็นว่าตัวละครในเรื่องเมากัญชา สาเหตุก็เพราะมันแทบหลีกเลี่ยงไม่ได้เว้นแต่จะใช้น้ำตาเทียม ที่จริงแล้วอาการตาแดงนี้เกิดจากสองสาเหตุหลัก - การเพิ่มขึ้นของการหลั่งน้ำตาที่ THC กระตุ้น และกลไก vasodilation หรือการขยายหลอดเลือด ที่จริงแล้วอาการตาแดงนี้เกิดจากสองสาเหตุหลัก - การเพิ่มน้ำตาและหลอดเลือดสีขาวในตาขยายเพราะแคนาบินอยด์ในกัญชา

การไหลเวียนเลือดที่มากขึ้นนี้ไม่ใช่ปัญหาสุขภาพอะไร เพียงแต่ถ้าอยากแอบสูบก็อาจจะแอบยากขึ้นหน่อย สายพันธุ์ไหนทำให้ตาแดงกว่ากัน? ทั้งใช่และไม่ใช่ ถ้าเป็นสายพันธุ์ที่ THC สูงมาก ย่อมมีแคนาบินอยด์เยอะกว่า อาการนี้ก็จะเด่นชัดขึ้น แต่นี่ก็ขึ้นอยู่กับร่างกายแต่ละคนเช่นกัน คุณอาจมีเพื่อนที่สูบได้เยอะแค่ไหน ตาก็ไม่แดงเลย หรือบางคนแค่พ่นครั้งเดียวก็ดูเมาแล้ว สรุปแล้วแต่ปฏิกิริยาทางร่างกายซะมากกว่า ไม่มีทางหลบเลี่ยงได้ แต่แก้ได้ด้วยน้ำยาหยอดตา เช่น 'Clear Eyes' ที่ ช่วยหดหลอดเลือดในตา ลดอาการแดง แต่กระจกตายังวาว ๆ อยู่ดี แต่อาการตาแดงนั้นจะหายไป

'มือสั่นจากกัญชา' (The Weed Shakes)

ฟังดูน่ากลัวเนอะ? แต่ไม่ต้องห่วงเลย มันปกติสุด ๆ และไม่เกี่ยวกับสุขภาพเลยจริง ๆ บางครั้งถ้ายิ่งกังวลกับอาการนี้ก็ยิ่งแย่ลงอีก อาการตัวสั่นนี้เกิดได้หลายสาเหตุหลังสูบกัญชา:

ความดันเลือดต่ำ

vasodilation ไม่ได้ส่งผลแค่ที่ตา มันเกิดทั่วร่างกาย ส่งผลให้ความดันต่ำลง บางครั้งคุณอาจเวียนหัว มือสั่น โดยเฉพาะถ้าสูบสายพันธุ์ที่ THC สูง

ขาดน้ำ

อย่างที่พูดไปก่อนหน้า กัญชาทำให้ร่างกายแห้ง ซึ่งภาวะขาดน้ำถ้าควบคู่กับเกลือแร่ต่ำก็ส่งผลให้มือสั่นเบา ๆ ได้เหมือนกัน

กระตุ้นมากเกินไป

การสูบกัญชาจะกระตุ้นอัตราการเต้นหัวใจและทำให้วิตกกังวลเบา ๆ และเมื่อรวมอาการต่าง ๆ อาจรู้สึกสั่นนิดหน่อยแม้จะไม่รู้ตัวเองว่ากังวล

อาจจะหนาวก็ได้

โดยเฉพาะสูบกัญชานอกบ้าน เพราะ THC ทำให้หลอดเลือดขยาย เลือดอุ่นจะไหลมาใกล้ผิวมากขึ้น ถ้าอากาศเย็นคุณจะหนาวเร็วกว่าปกติ คล้ายกับดื่มแอลกอฮอล์โดยไม่ได้ใส่แจ็คเก็ต

วิธีลดมือสั่นจากกัญชา

อย่างแรกเลยคือใจเย็น ส่วนใหญ่เกิดจากความตื่นเต้น ลองฝึกผ่อนคลาย หายใจช้า ๆ สม่ำเสมอ จะช่วยความวิตกกังวลได้มาก นั่งเก้าอี้สบาย ๆ ฟังเพลงผ่อนคลาย (เช่น lo-fi jazz) และพยายามควบคุมจังหวะหายใจ เช่นหายใจเข้า 7 วินาที กลั้นไว้ 2 วินาที และผ่อนลมหายใจออก 5 วินาที ถือแก้วน้ำเย็นไว้สักแก้วแล้วจิบช้า ๆ ถ้ารู้สึกหนาว กินชาเขียวแทนก็ได้ แต่หลีกเลี่ยงกาแฟหรือเครื่องดื่มกระตุ้นอื่น ๆ ไว้ก่อน เครื่องดื่มเกลือแร่ก็เหมาะ แต่ต้องไม่มีกาเฟอีนหรือทอรีน

อย่าลืมดูแลน้ำตาลในเลือดด้วย กินผลไม้รสหวานนิด ๆ ดีที่สุดเพราะดัชนีน้ำตาลต่ำ ร่างกายจะค่อย ๆ ดูดซึมและไม่ทำให้เกิด sugar crash ท้ายที่สุด ถ้าหนาวก็หาอะไรมาห่มให้ อบอุ่น ๆ และผ่อนคลายได้เลยเพื่อน ๆ

6. ข้อสรุป

อย่างที่เราย้ำเสมอ กัญชาไม่เคยฆ่าใคร ดังนั้นหากคุณเจอปัญหาปากแห้งหลังสูบกัญชา ก็ไม่ต้องเครียด มันถือเป็นธรรมชาติของอาการเมา เหมือนกับดื่มแอลกอฮอล์แล้วเมาค้างวันถัดมา แต่ของกัญชามันเบากว่ามาก ส่วนใหญ่คุณจะแค่รู้สึกแป๊บเดียวและลืมไปในไม่กี่นาที อย่าลืมเรียนรู้จากประสบการณ์ แล้วครั้งต่อไปที่ไปรวมกลุ่มสูบกับเพื่อน ๆ ให้พกน้ำติดตัวไว้เสมอ!

แหล่งข้อมูลอ้างอิง

1. "Inhibition of salivary secretion by activation of cannabinoid receptors" Juan Pablo Prestifilippo, Javier Fernández Solari, Carolina de la Cal, María Iribarne, Angela M. Suburo, Valeria Rettori, Samuel M. McCann, และ Juan Carlos Elverdin.