Kenevir Yetiştiriciliği İçin Yardımcı Bitkiler

• 1. Yardımcı bitkiler
• 2. Yardımcı bitkilerin tarihi
• 3. Farklı yardımcı bitki türleri
• 4. Kenevir yetiştiriciliği İçin en İyi yardımcı bitkiler
• 4. a. Örtü bitkileri
• 4. b. Azot bağlayıcılar
• 4. c. Uzaklaştırıcılar
• 4. d. Çekiciler
• 4. e. Yenilebilir otlar
• 5. Yardımcı bitkilerin faydaları
• 6. Yardımcı bitkilerle beraber ne yetiştirilmez?
• 7. Bahçeniz İçin faydalı böcekler
• 7. a. Neden faydalı böcek kullanmalıyım?
• 7. b. Hangi faydalı böcekleri kullanabilirim?
• 8. Sonuç

Keneviri tek başına yetiştirmek, ister iç mekanda ister dış mekanda olsun, onları dış etkenlere karşı savunmasız bırakır ve küf ya da böcek gibi sorunlara yol açabilir. Tüm kenevirler gibi, feminize tohumlar da dahil, yardımcı bitkiler de terpen üretir; bu yüzden doğru bitkileri doğru zamanlarda ekmek, zararlılarla mücadelede, toprağı iyileştirmede ve bahçenize faydalı mikroorganizmaları davet etmede size yardımcı olabilir.

1. Yardımcı Bitkiler

Yardımcı bitki yetiştiriciliği, belirli bitkilerin özellikleri ve sundukları faydalar doğrultusunda birlikte yetiştirilmesiyle doğal bir ekosistemin teşvik edildiği bir tarım yöntemidir. Bu yöntem çok eski olup, tarımın başladığı zamana kadar dayanır. O dönemlerde çiftçiler, zararlıları önlemek için kimyasal ürünler kullanmanın bir yolu olmadığından aromatik bitkileri denemiş ve bu tekniğin faydalarını keşfetmiştir. Bu aromatik otlar ve örtü bitkileri, mahsulünüzü zararlılar ve hastalıklardan doğal bir şekilde korumanın yoludur, ayrıca bazıları bahçenizi istila edebilecek küf ve mantarlarla da savaşabilir.

Bitkiler terpenler ve başka bileşikler ürettiği için bu kimyasallar zararlıları uzaklaştırabilir veya çekebilir ve kenevirle faydalı bir ilişki içinde yaşayabilirler. Çoğu yetiştirici sadece kenevir yetiştirmeye odaklansa da, doğayı taklit ederek ve uygun biyoçeşitliliği koruyarak sadece sorunlardan kaçınmakla kalmaz, ayrıca toprağın kalitesini artırabilir ve besinlerin toprakta sabitlenmesine yardımcı olabilirsiniz, bu da zararlı organizmalara karşı daha dirençli ve daha sağlıklı bir bahçe elde edilmesini sağlar.

2. Yardımcı Bitkilerin Tarihi

Faydalı bitkilerin yardımcı ekimi yüzyıllardır süregelen bir uygulama olup, eski Mısırlılara ve Yunanlılara kadar uzanır (muhtemelen daha da geriye, fakat bunu destekleyecek tarihi kayıt yoktur). Farklı bitkileri bir arada ekmek; karşılıklı faydalarını en üst düzeye çıkarmak ve olası olumsuz etkilerini minimuma indirgemek için yapılan bu uygulama yeni değildir ve günümüz bahçıvanları bu pratiği bilimsel olarak kanıtlasa da, yararları çok uzun zamandır bilinmektedir. Bazı kültürler, belirli bitki kombinasyonlarının verimliliği artıracağına veya hastalığı önleyeceğine inanmıştır.

Antik Romalılar, zararlıları önlemek için gül çalıları ve salatalık bitkilerinin etrafına sarımsak dikerdi. Ama bir adım öteye gidip, gül çalıları ile asmaların aynı küf problemlerine duyarlı olduğunu keşfettiler. Özellikle beyaz pudralı mildiyö, üzüm bağlarının karşılaşabileceği en yıkıcı sorunlardan biridir; ancak, asmalar arasına gül çalıları dikilerek, Bağcılar (asma yetiştiricileri) mildiyönün yayılmasını önlemede avantaj elde etti. Çünkü mildiyö önce güllere, sonra asmalara saldırır.

Kuzey Amerika'daki Hidatsa ve İrokua kabileleri, "üç kız kardeş" tekniğinde mısır, kabak ve fasulyeyi birlikte yetiştirirdi. Bu teknik mükemmel şekilde çalışırdı, çünkü üç bitki simbiyotik olarak işbirliği yapar - Mısır, fasulyeye destek olurken, fasulye toprağa azot bağlar ve kabak da zararlıları önlemenin yanı sıra toprağa malç ekler. Ayrıca bu üç ürünün besin değerleri de birbirini tamamlar.

Fasulye protein sağlar, kabak vitamin ve lif açısından zengindir, mısır ise karbonhidrat içerir. Diğer kültürlerde de yüzyıllardır yardımcı ekim uygulanmaktadır. Örneğin Asya’da, çiftçiler zararlıları önlemek için limon otunu soğan ve sarımsak yataklarının yanına ekmektedir, Orta Amerika’da ise kadife çiçekleri sebzelerin yanına dikilerek zararlı böcekler engellenir. Günümüzde, bahçıvanlar yardımcı bitki ekimi üzerine kendi araştırmalarını yapmış ve bu uygulamanın her bahçıvan için, ister kenevir ister başka bitki olsun, değerli bir yöntem olduğunu ortaya koymuştur. Yardımcı bitkiler, toprak verimliliği ve havalanmasını artırabilir, zararlıları uzak tutabilir ve toprağa ek besinler sağlayabilir. Ayrıca yardımcı ekim, bahçenize renk katıp faydalı böcekleri çekerek tüm sinir bozucu zararlıları uzak tutmaya yardımcı olur.

3. Farklı Yardımcı Bitki Türleri

Her ne kadar yardımcı bitkiler, kenevirinizle faydalı bir ilişki kurabilen herhangi bir bitki türü olsa da, farklı tipleri vardır. Bitkinin ve otun türüne göre farklı etkiler gösterebilir; böcek önlemekten toprağı ve besin değerlerini iyileştirmeye kadar her biri farklı faydalar sağlar.

Örtü bitkileri

Örtü bitkileri, toprağınızın dokusunu iyileştirir, faydalı mikropları korur ve besin maddelerini yöneterek ihtiyaç duyulduğunda daha ulaşılır hale getirir.

Azot bağlayıcılar

Azot bağlayıcılar, topraktaki azotu çeker ve kenevirin fotosentezde kullanmasını sağlar. Ancak unutmayın, azot bağlayıcılar bunu tek başına yapmaz; bunun için diğer bitkilere ve özellikle bakterilere ihtiyaç duyarlar.

Uzaklaştırıcılar

Uzaklaştırıcılar, güçlü kokular verir ve bu terpenler genellikle böcekler ile zararlılar tarafından sevilmez. Böylece, bahçenizi böceklerden arındırmanıza yardımcı olur.

Çekiciler

Çekiciler, tozlayıcıları ve diğer faydalı böcekleri çeken bitkilerdir. Bu faydalı böcekler, beyaz sinek veya yaprak biti gibi diğer böceklerle beslenerek kenevirinizdeki zararlıları kontrol altında tutmanıza yardım eder.

Yenilebilirler ve otlar

Yenilebilir sebze ve otlar, genellikle yukarıdaki diğer gruplar kadar çok fayda sağlamasa da, toprağınızı aktif tutmak ve mikroorganizmaların canlı kalmasını sağlamak için iyi bir seçenektir.

4. Kenevir Yetiştiriciliği İçin En İyi Yardımcı Bitkiler

Doğada bu tür bitkiler doğal olarak kendiliğinden yetişse de ve çoğu aromatik ot işe yarasa da, bazıları diğerlerinden daha etkili olabilir. Eğer kenevirinizin arasında en iyi yetişecek bitkileri arıyorsanız, işte önerilenler.

Örtü bitkileri

Cerastium

Cerastium (Cerastium tomentosum) toprak yüzeyini hızla kaplayan, nemi tutan ve topraktaki mikrobiyal hayatı koruyan hızlı büyüyen bir örtü bitkisidir.

Yonca

Yonca (Medicago sativa), topraktaki bakterilerle birlikte çalışarak havadan azot çeker, vejetatif büyümeyi destekler ve derin kökleri sayesinde suyun toprağa daha iyi geçmesini sağlar ve köklerin nemli kalmasını sağlar.

Azot bağlayıcılar

Civanperçemi

Civanperçemi (Achillea millefolium) yalnızca faydalı azot bağlayan bakterileri çekmekle kalmaz, ayrıca yaprak bitleriyle mücadelede de yardımcı olur. Aynı zamanda, yakındaki bitkilerde esansiyel yağ üretimini artırır ve bu da daha lezzetli tomurcuklar elde etmenizi sağlar.

Kırmızı yonca

Kırmızı yonca (Trifolium pratense), faydalı böcekleri çekmesinin yanında, azot bağlayan bakterilerle birlikte çalışıp atmosfere yüksek miktarda azot çeker ve bitki gelişimini destekler.

Frenk maydanozu

Frenk maydanozu (Anthriscus cerefolium), yakındaki bitkilerde esansiyel yağların artmasına yardımcı olan ve lezzetlerini daha güzel, kokularını daha çekici hâle getiren bir bitkidir. Aynı zamanda azot bağlayıcı olduğu için toprağınızın verimliliğini artırır.

Uzaklaştırıcılar

Lavanta

Lavanta (Lavandula spica), güçlü koku yayan güzel bir bitkidir. Kişniş gibi, çok sayıda faydalı böceği bahçenize çeker ve zararlı böceklerin girmesini önler, ayrıca kenevirin yoğun kokusunu maskelemeye yardımcı olur.

Nane

Nane (Mentha balsamea), tahmin edebileceğiniz gibi güçlü bir koku yayar ve bu aroma karınca, pire, yaprak biti ve hatta fareler gibi zararlıları önlerken, aynı zamanda çiçeklenme döneminde etrafa yayılan keskin kokuyu maskelemeye yardımcı olur. 

Nane bitkisinin bahçenizi istila etmemesi için gözünüzü üzerinde tutmanızı ve mümkünse tek başına saksıda yetiştirmenizi öneririz.

Çekiciler

Dereotu

Dereotu (Anethum graveolens) kereviz ailesinin bir üyesidir. Koku yoğunluğu sayesinde tırtıllar ve kırmızı örümcek akarlarına karşı koruma sağlar.

Ayçiçeği

Ayçiçeği (Helianthus), bahçenize güzellik katmanın dışında, yaprak biti, beyaz sinek ve salyangoz gibi böceklerin ilgisini çekerek bahçenizi korur.

Beyaz yonca

Beyaz yonca, dış mekan kenevir bahçeleri için mükemmel bir yardımcı bitkidir. Bu baklagil, toprağa azot bağlamakla kalmaz, derin kökleri sayesinde toprağın derinliklerinden normalde kenevir köklerinin ulaşamayacağı mineralleri ve besinleri yukarı taşır. Ayrıca, beyaz yonca küçük çiçekler üreterek faydalı böcekleri çeker ve yabani otların yayılmasını azaltır.

Kadife çiçeği

Kadife çiçekleri (Tagetes spp.), parazitik yaban arıları gibi faydalı böcekleri çekmede ve istenmeyen zararlıları uzaklaştırmada harikadır. Ayrıca, kadife çiçekleri bulundukları toprağın sağlığını doğal olarak zararlı popülasyonlarını düşüren toksik bileşikler salgılayarak da artırabilir.

Limon Otu

Limon otu (Melissa officinalis), dış mekanda yetişen kenevir için ideal bir ektir çünkü güçlü aroması sayesinde hasata doğru son haftalarda ortaya çıkacak o lezzetli, yoğun kokuları maskelemek için kullanılabilir. Ayrıca limon otu, faydalı avcı böcekleri çekerek zararlı istilası riskini azaltır.

Yenilebilir otlar

Fesleğen

Fesleğen (Ocimum basilicum), en aromatik otlardan birisidir ve bizler gibi böcekler de bu kokuyu sezer (ve sever). Fesleğen, kenevirinizden uzak tutmaya yardımcı olacak böcek ve yaprak biti gibi pek çok zararlıyı kendine çeker.

Kişniş

Kişniş (Coriandrum sativum) öyle bir koku üretir ki kırmızı örümcek akarları, böcekler ve yaprak bitleri bu kokudan hoşlanmaz; böylece kenevirinizi korur. Ayrıca, bu böceklerle beslenen yaban arılarını çekerek zararlıları azaltır.

Papatya

Papatya (Matricaria chamomilla), herhangi bir kenevir bahçesi için harika bir yardımcı bitkidir ve sayısız fayda sağlar. Mükemmel bir azot kaynağıdır, zararlı ve hastalık yapan organizmalarla beslenen faydalı böcekleri çeker ve ayrıca kenevir kök sistemine zarar verebilecek nematodları da uzaklaştırır. Ayrıca, papatya çayı stresi azaltmaya yardımcı olduğu için, tütün yerine splifflerde de kullanabileceğiniz mükemmel bir arkadaştır.

5. Yardımcı Bitkilerin Faydaları

Bu teknik, her tarımsal faaliyetin sürdürülebilir ve kendi kendine yeten olması gerektiğini savunan permakültür ilkesine dayanır; yani kapalı döngülü sistemlerdir ve giren her şeyin yeniden dönüştürülmesi gerekir. Bu yöntem, bahçenize koyduğunuz her şeyin yiyecek, faydalı bitki ya da mikroorganizma, kompost ve besin olarak geriye dönmesini ve israfın önlenmesini sağlar; çünkü her şey yeniden toprağa döner.

Tuzak bitki ekimi

Tuzak bitki ekimi, kenevirinizin yerine böceklerin daha çok seveceği tuzak bitkiler bulundurarak ilgiyi uzaklaştırmak anlamına gelir. Aralarından bazılarını feda etseniz bile, keneviriniz güvende ve böceklerden uzak kalacaktır.

Kamuflaj

Bahçenizde bu tür bir ilişki kurmanın (sağlıklı ve güzel bir bahçeye sahip olmanın dışında) bir başka yararı, kullanılan bitkilerin türüne ve büyüklüğüne göre kenevirinizi etkili bir şekilde saklayabilmenizdir; tıpkı guerilla ekim stilinde olduğu gibi. 

Toprak verimliliğini artırma

Toprak verimliliği, havadaki azotu sabitleyen azot bağlayıcılar sayesinde iyileştirilebilir. Yonca ve bezelye gibi bitkiler, topraktaki azotu sabitler ve bu azot keneviriniz, diğer bitkiler ve mikroorganizmalar tarafından kullanılabilir hale gelir.

Biyolojik zararlı kontrolü

Bazı yardımcılar, köklerden veya yapraklardan kimyasal bileşikler salar ve bu da zararlıların önlenmesine yardımcı olur; çünkü bu bileşiklerin bazı organizmaların büyümesini, hayatta kalmasını ve üremesini etkileyebilir. 

Faydalı alan etkileşimleri

Yardımcı ekim, faydalı alan etkileşimleri sağlar. Bu, güneşi daha çok seven uzun bitkiler ile gölgeyi seven kısa bitkilerin aynı alanda birlikte yetişmesini ve böylece o alandan daha yüksek verimler alınmasını sağlar.

6. Yardımcı Bitkilerle Beraber Ne Yetiştirilmez?

Her ne kadar yardımcılar pek çok fayda sağlasa da, seçim yaparken dikkatli olmalısınız; yanlış yardımcıları bir arada dikmek, olumsuz etkileyebilir. Hangi bitkilerle beraber dikmekten kaçınmanız gerektiğini bu tabloda bulabilirsiniz.

Yardımcılarınızla Beraber Ne Yetiştirilmez?

Tabii, bu birlikte yetiştirilemeyecekleri anlamına gelmiyor; örneğin, dereotu ve kişnişi aynı alanda farklı yerlere ve tercihen birkaç metre uzaklığa dikebilirsiniz.

7. Bahçeniz İçin Faydalı Böcekler

Kenevir bitkilerinizi koruyacak faydalı otlar ve bitkiler olduğu gibi, zararlılarla kimyasal pestisit ve diğer ürünler kullanmadan savaşmanıza yardımcı olacak faydalı böcekler de vardır. Her şeyi olabildiğince doğal tutmak isteyenler için en iyi seçenek faydalı böceklerdir.

Neden faydalı böcek kullanmalıyım?

Daha önce kenevir ya da başka bir bitki yetiştirdiyseniz sabır ve emek gerektiğini biliyorsunuzdur, dolayısıyla değerli bitkilerinizi zararlıların yemesini istemezsiniz. Özellikle dışari açık yetiştirilen kenevirlerde Yaprak Bitleri, Beyaz Sinekler ve Kırmızı Örümcek Akarı gibi zararlılar yaygın bir sorundur.

Bu böcekler kenevirinizi öldürebilir ve onları kimyasal ürünlerle yok etmek kolaydır, fakat çiçeklerinizin tadının kötü olmasını istemezsiniz. İşte burada faydalı böcekler devreye girer; çünkü onlar zararlıları doğal ve güvenli biçimde kontrol altında tutmanın yoludur.

Hangi faydalı böcekleri kullanabilirim?

Zararlı böceklerle doğal yollarla mücadele etmek istiyorsanız, kenevir yetiştiricileri arasında en yaygın kullanılan faydalı böcekler şunlardır:

Uğurböceği

Uğurböcekleri kolayca tanınır ve çok sempatik olsa da, gün boyunca 60’a kadar yaprak biti yiyen ölümcül yırtıcılardır. Ayrıca beyaz sinekleri ve akarları da temizlemede yardımcıdır.

Yeşil Dantel Kanatlı

Yeşil dantel kanatlılar, yaprak bitlerine bayılan yırtıcı böceklerdir ve unlu bitlere karşı da etkilidir. Ayrıca bu böcek türü kişniş ve ayçiçeğini de çok sever, bu yüzden bahçenize hangi böcekleri çekeceğinizi ve bu böceklerin nelerle besleneceğini bilmek önemlidir.

Delphastus Catalinae

Delphastus Catalinae, uğurböceğine akraba olup beyaz sinek avcısı olarak bilinir; bir günde 100’e kadar beyaz sinek yumurtası veya erişkinini yiyebilir ve beyaz sinek popülasyonunu kontrol altına almak için oldukça önerilir!

Namaz Kılan Böcek

Namaz kılan böcek, muhtemelen en çok bilinen faydalı böceklerden biridir ve yaprak biti, sinek ve sivrisinek gibi çok sayıda zararlıyı yer. Bazı namaz kılan böcek türleri koruma altında olduğu için doğaya saygılı olmalı ve onları yakalamamalısınız; ancak, dereotu, rezene veya kadife çiçeği ekerek böcekleri bahçenize çekebilirsiniz. Ayrıca namaz kılan böcek yumurtalarını internetten sipariş edebilirsiniz, fakat bu böcekler bütün zararlıları yedikten sonra uçup gidecekleri için yumurta alımını sürekli tekrarlamanız gerekecek; yine de kimyasal gübre kullanmaktansa bu yöntemi tercih etmek daha iyidir.

8. Sonuç

Yardımcı bitki ekimi, genel olarak toprağı iyileştirmek, zararlıları önlemek veya sadece nemi koruma gibi konularda hem toprağınızda hem kenevirinizde doğal ve oldukça etkili bir yöntemdir. Sen hiç kenevir yetiştirirken simbiyotik ilişkilerden fayda sağladın mı? Herhangi bir tavsiyen varsa ya da tecrübelerini paylaşmak istiyorsan, aşağıya yorum bırakmaktan çekinme!

Dış Kaynaklar:

1. Bahçecilikte Yardımcı Bitki Ekiminin Faydaları.- Leonard Githinji 
2. Yardımcı Bitki Ekimi. - Reddy, P. (2017).
3. Yırtıcı Böcekler İçin Yardımcı Bitkiler. - Lambion, Jérôme & Ingegno, Barbara Letizia & Tavella, Luciana & Alomar, Oscar & Perdikis, Dionysios. (2016). 
4. Yardımcı Bitkiler ve Karma Ekim. - Mousaei Sanjerehei, Mohammad. (2017).