Organik Cannabis Besinleri: Kompostlama

• 1. Kompostlama nedir?
• 2. Neden kompost yapmalı?
• 3. Kompostlamanın faydaları
• 3. a. Çevre dostudur
• 3. b. Atıkları geri dönüştürür
• 3. c. Toprağı İyileştirir
• 3. d. Toprağınıza faydalı mikroorganizmalar ekler
• 4. Temel bilgiler
• 4. a. Kompost kutusu
• 4. b. Organik madde
• 4. c. Bakım
• 4. d. Sabrınız olsun
• 4. e. Kompost yığını bakımı
• 4. f. Sık karşılaşılan kompost sorunları
• 5. Neleri kompostlamalıyım?
• 5. a. Nelere kompost yapmamalıyım?
• 6. Kompostumu nasıl kullanmalıyım?
• 7. Ev yapımı kompost ile cannabis bitkilerinize üst gübreleme yapmak
• 8. Sonuç olarak

Kompostlama, toprağa besin sağlamak için organik bir yöntemdir; bu sadece daha lezzetli çiçekler elde etmenizi sağlamakla kalmaz, aynı zamanda atıklarınızı azaltmanıza da yardımcı olur, yani herkes için kazançlı bir durumdur. Birçok modern yetiştirici aynı rutine alışkındır; feminiz tohumları toprağa ekerek, bitkilerini sıkı bir programa göre şişelenmiş besinlerle beslerler. Bu yöntem çok iyi çalışır ve tutarlı sonuçlar verir, ancak tamamen bitki sağlığına odaklanır ve çoğu zaman toprağın durumunu göz ardı eder. Saksılarda her döngüde yetiştirme ortamını değiştiren iç mekan yetiştiricileri için bu fazla bir sorun olmayabilir.

Ancak canlı toprak gücünden yararlanarak, yetiştiricilerin her bitki yetiştirmek istediklerinde toprağı atıp yenisini almalarına gerek kalmaz. Ayrıca, toprak sağlığını iyileştirmek özellikle dış mekanlarda, yükseltilmiş yataklarda ya da doğrudan toprakta yetiştirirken büyük rol oynar. Toprağa ve içindeki mikroorganizmalara ne verdiğinize odaklanırsanız, bitkilerinizi beslerken spesifik besinlerin tam miktarlarını ayarlama konusunda çok daha az çaba harcamanız gerekir; bu işi mikroorganizmalar sizin için yapar. Mikroorganizma ve besinlerle dolu sağlıklı bir toprak inşa etmek söz konusu olduğunda, kompost altın değerindedir! Bu siyah altın, hatta fakir toprağı bile bereketli ve canlı bir bahçeye dönüştürebilecek birçok temel bileşen içerir.

1. Kompostlama nedir?

Kompostlama, gıda atıklarını besin açısından zengin toprağa dönüştüren bir süreçtir; bu, mikroorganizmaların bu atıkları parçalayarak bitkilerin alabileceği besinlere dönüştürmesiyle gerçekleşir. Kompostlama süreci bakteri, nem ve oksijene dayanır; bu unsurları bir araya getirdiğinizde ve uygun organik maddeyi sağladığınızda, bakterilerin organik materyali parçalamasına olanak tanıyan mükemmel ortamı oluşturmuş olursunuz ve bu süreçte ısı açığa çıkar.

Açığa çıkan ısı, mikroorganizmaların¹ “aktifleşmesini” ve organik maddenin çözülmeye başlamasını sağlar, oksijen ve nem ise ayrışma sürecini hızlandırır. Bu yöntem yalnızca cannabis için değil, yıllardır hem atık azaltmak hem de maddi tasarruf etmek veya toprağını zenginleştirmek isteyen yetiştiriciler tarafından kullanılmıştır. Kompost dünyasına girdiğinizde son derece karmaşık bir bilimsel alanla karşılaşacaksınız. Gıda atıklarını ve bahçe atıklarını kompost yapmanın birçok farklı yolu vardır. Sıcak kompostlama süreci ciddi şekilde hızlandırır ama daha fazla özen ve doğru oranlarda anahtar bileşenler ister.

Soğuk kompostlama ise çok daha uzun sürer fakat sık sık kontrol gerektirmediği, daha pasif bir yaklaşım sunduğu için tercih edilebilir. Kompostlamayı basitleştirmek için, içine eklediğiniz her şeyi mikroorganizma gıdası olarak görebilirsiniz. Kompost yığınının içindeki canlılar bu içerikleri adeta yerler. Zamanla, muz kabuğu, havuç ucu ve odun talaşı gibi büyük molekülleri ufak, siyah ve zengin bir madde olan “humus”a dönüştürürler. Bu aşamada, oluşan ürünü doğrudan bahçe yataklarının üzerine ekleyebilir veya çeşitli özütler hazırlayarak toprak veya yaprak uygulamaları yapabilirsiniz. Kompost, bitkimizi hastalıklara karşı koruyabilecek besinsel değerler ve faydalı mikroplarla doludur.

2. Neden kompost yapmalı?

Kompostlama, ucuz ve kolay bir toprak elde etme yöntemidir, doğru şekilde yapıldığında yaşayan bir ekosistem elde edersiniz ve bu ekosistem makro ve mikro besinler açısından (ve hatta daha fazlası) bottle besinlerden bile zengindir. Kompost yapmak yalnızca toprağın dokusunu iyileştirmez, aynı zamanda yavaş salınımlı bir besin kaynağı olarak işlev görür ve sentetik besinlerin aksine bitkilerinizin yanmasına neden olmaz; böylece bitkilerinize yüksek kaliteli besinler vermenin yanı sıra çöplüklere gidecek atıkları da azaltmış olursunuz.

3. Kompostlamanın Faydaları 

Çevre dostudur

Sentetik besinlerin yerine doğal bir alternatif kullandığınız için toprakta kimyasal kullanımını azaltmaya yardımcı olursunuz ve bu küçük görünse de aslında fark yaratır.

Kompostlama toprakta karbon dioksit tutulumunu artırır; bu sayede sera gazı salınımını azaltır, yorulmuş toprakları canlandırır ve erozyonu azaltır.

Atıkları geri dönüştürür

Kompostlama, ürettiğiniz atıkların %30'una kadarını azaltabilir. Bu büyük bir fark yaratır, çünkü mutfak atıklarınız çöplüğe gittiğinde uygun koşullarda parçalanamadıkları için metan gazı (bizler için zehirli) üretirler.

Toprağı İyileştirir

Kompostlama sadece bitki sağlığını iyileştirmekle kalmaz. Besin açısından fakir toprakları bile dönüştürebilir. Kompost yalnızca bol miktarda besin içermez, aynı zamanda toprağın bu besinleri tutmasına da yardımcı olur. Topraktaki kil fraksiyonu gibi, kompost da net negatif elektrik yüküne sahiptir. Bu, amonyum, kalsiyum ve magnezyum gibi pozitif yüklü iyonik besinleri üzerinde tutabilmesini sağlar. Kompost, ayrıca havalandırmayı, drenajı ve genel toprak yapısını da geliştirir. 

Toprağınıza faydalı mikroorganizmalar ekler

Mikroorganizmalar toprağı havalandırmaya yardımcı olur, besinleri parçalayarak bitkilere daha kolay ulaşmasını sağlar ve bitki hastalıklarını önleyebilir.

4. Temel Bilgiler

Temelden başlamak için çok fazla şeye ihtiyacınız yok, gerekli olanlar bir kompost kutusu ve sürece başlamak için atıklarınız. Fakat satın alamayacağınız ve mutlaka sahip olmanız gereken şey sabırdır; ayrıca mikroorganizmalara iyi bakmak gerekir.

Kompost kutusu

Kompostlamaya başlamak için gerçekten fazla bir şeye ihtiyacınız yok. Öncelikle nerede yapmak istediğinize karar verin. Kompostlama işlemi içeride plastik bir kutuda, ahşap bir sandıkta, tuğladan yapılmış bir kübün içinde ya da dışarıda plastik bir örtü üzerinde veya doğrudan toprakta yapılabilir. 

Kompost yapmak için oluşturacağınız alanı kendiniz kolayca inşa edebilirsiniz ve gösterişli olmasına gerek yoktur; üstünü kapatacak, nemi tutacak bir kutu benzeri yapı yaptığınız sürece yeterlidir.

Organik Madde

Kompost, toprağa besin sağlayacak şekilde parçalanan organik maddelerden¹ oluşur, bu nedenle organik madde kompostun çalışması için gereklidir. Hangi meyve/sebze artıkları gibi organik atıkları kompostlayacağınıza siz karar verebilirsiniz fakat genel olarak iki tür organik madde bulunur: Yeşil (azotlu) ve kahverengi (karbonlu) madde.

Mikroorganizmaların yaşaması için dengeli bir oran şarttır; daha iyi olan meyve/tür diye bir şey yoktur. Kenevir yetiştiriyorsanız, Azot, Fosfor ve Potasyum bakımından zengin atıklar sağlamanız gerekir ki bunlar makrobesinlerdir ve şuralardan elde edilebilir:

• Azot: Marul, ıspanak, roka;

• Fosfor: Yumurta kabuğu, gübre;

• Potasyum: Muz, salatalık, lahana.

Unutmayın, organik atıklar sinek ve hamamböceklerini çeker ve bunlar kompost kutusuna yumurta bırakabilir; bu yüzden güvenlik için üstüne kapak veya sineklik örtmenizi öneririz.

Bakım

Kutunun içinde yaşayan mikroorganizmalar vardır, bu yüzden gerçekten canlı olduklarından emin olmalısınız.

Her 1-2 haftada bir kompostun nemli kaldığından emin olun, fazla su mikroorganizmaları öldürebilir fakat yeterli nem şarttır. Gerekirse hafifçe sulayın.

Kompost kutusu çok fazla güneşe ihtiyaç duymaz, gölgede kalmasını sağlayın ve iyi bir drenajı olsun; çünkü ayrışma sırasında ortaya çıkan sıvı mikroorganizmaları boğabilir.

Süreci hızlandırmak istiyorsanız solucan kompostu (vermicompost) yapabilirsiniz; bu yöntemle, solucanlar besin atıklarını yer, humus (yani solucan gübresi) üretir.

Sabrınız olsun

Bütün süreçte en zoru budur. Kompostlama zaman alır, bir gecede kullanıma hazır hale gelmez, ayrışma süreci en az 1 ay sürer. Sabırlı olun; mikroorganizmalara ne kadar çok zaman verirseniz kompostunuz o kadar yoğun olur, bu yüzden onları işlerini yapmaya bırakmak esastır.

Kompost Yığını Bakımı

Neyse ki kompost yığınları çok fazla bakım gerektirmez. Mikroorganizmalar tüm işi kendi başlarına hallederler fakat bir çatal kürek veya kürekle yığını havalandırmak süreci hızlandırır. Bunu her 10 günde bir yapabilirsiniz. 

Kompost yığınının kullanılmaya hazır hâle gelme süreci biraz tartışmalıdır. Bazı uzmanlar sadece 30 gün gerektiğini, bazıları ise 6 ay ya da fazlasının gerekli olduğunu söyler. Eğer sıcak ve nemli bir iklimde yaşıyorsanız süreç hızlanır ancak genellikle en iyisi her 10 günde bir karıştırmak ve sürecin iyi gidip gitmediğine bakmaktır. 

Sık Karşılaşılan Kompost Sorunları

Bir kompost yığınında yaşanabilecek bazı yaygın sorunlar vardır. Neyse ki çoğu kolayca çözülür.

Aşırı ıslak kompost 

Aşırı ıslak kompost yığınlarında mikroorganizmaların yaşayabilmesi için yeterli oksijen olmaz ve (çok aşırı durumlarda) ölmesine neden olur. Genellikle kötü bir koku oluşur. Çözüm için yığını çatal kürekle iyice havalandırmak ve kuru materyal eklemek yeterli olacaktır (saman veya kuru yaprak gibi).

Yığında amonyak kokusu

Bu durum, kompostunuzda çok fazla azot olduğunun göstergesidir. Kuru, karbonca zengin katkılar ekleyerek azot seviyesini hızla düşürebilirsiniz. 

Kompost yeterince ısınmıyor

Bunun sebebi muhtemelen kompostun çok kuru olmasıdır. Yığını yeterince nemli tutmaya çalışırken fazla sulamamaya özen gösterin; biraz tecrübe kazandıkça işiniz kolaylaşacaktır. Altın kural: Elle dokunduğunuzda nemli olmalı, ama sırılsıklam veya çamur gibi olmamalı. 

Kompost çok kaba ve tamamen çözülmüyor

Bu pek çoğu için sorun olmasa da, bazı yetiştiriciler ince kompost ister. Mısır koçanı veya yumurta kabuğu gibi artıklardan bazıları tamamen çözünmesi aylar sürebilir. Eğer size kalırsa, geniş bir bahçe eleğiyle kompostunuzu eleyip kullanabilirsiniz. 

4. Neleri kompostlamalıyım?

Komposta ne koyacağınız hedefinize ve elinizde olanlara göre değişir, fakat unutmayın ki tüm kompostlanabilir materyaller ya karbon (kahverengi madde) ya da azot (yeşil madde) bazlıdır; kompostlamanın işe yaraması için yaklaşık %50/%50 oranına sahip olmalısınız.

Yeşil madde² azot sağlar ve protein kaynağıdır; kahverengi madde ise karbonca zengindir ve mikroorganizmaların atıkları parçalayabilmesine ve kompost kutusunun havalanmasına yardımcı olur.

Kompost kutusunda kullanabileceğiniz yeşil ve kahverengi maddelere dair genel bir tablo aşağıdadır:

Bunlar sadece önerilerdir; elinizde ne varsa kullanabilirsiniz, 50/50 oranı gözetildiği sürece sorun olmaz. Mikroorganizmalara enerji için karbon, ayrışmak ve çoğalmak içinse azot gerekir. Dolayısıyla her zaman kompost kutunuzda kahverengi madde olmasına dikkat edin.

Nelere kompost yapmamalıyım?

• Et, balık veya kemikleri kompost yapmayın; bunlar için (bokashi gibi) özel teknikler vardır, ancak bu kompostta böcek çeker.
• Hastalıklı bitkilerden kaçının; tütün mozaik virüsü gibi hastalıklar toprakta kalır ve kompostunuzu kullandığınız tüm bitkileri enfekte edebilir.
• Kedi ya da köpek dışkısı asla kullanmayın.
• Sitrik asitli meyveler (limon, mandalina, portakal gibi) mikroorganizmalara zararlı olabilir; bunları kompostlamaktan kaçının. 

5. Kompostumu nasıl kullanmalıyım?

Kompostunuzu toprakla karıştırabilirsiniz, fakat karıştırma oranı ne kadar süre ayrışmaya bıraktığınıza bağlıdır; 30 gün sonra kullanmaya başlayabilirsiniz ama daha uzun süre bekletmek besin konsantrasyonunu arttırır, böylece bitki başına daha az kompost yeterli olur.

Bitkilerinizi yakma derdi olmadığından, toprakla ne kadar karıştıracağınız cannabis bitkinizin tohumdan hasada ne kadar sürede büyüdüğüne bağlı; genel olarak %50 kompost ve %50 toprak karıştırabilirsiniz, gerekiyorsa miktarı artırabilirsiniz. Kompost yavaş salınımlı gübre olduğu için gerekli durumlarda bitkinizin tüm gelişim evrelerinde güvenle ekleyebilirsiniz.

Kompostunuzu uzun süre dinlendirdiyseniz ve besin yönünden güçlü olduysa, 1 birim kompostla 4 birim toprak karıştırabilirsiniz; örneğin 1 kilo karışım için 800 gram toprak 200 gram kompost gibi.

6. Ev yapımı kompost ile cannabis bitkilerinize üst gübreleme yapmak

Ev yapımı kompostunuzu cannabis bitkilerinize eklemenin birçok yolu var ama favorimiz üst gübrelemedir. Üst gübreleme nedir? Oldukça basit: Kompostu bitkinin kökü etrafına bir katman olarak serersiniz. Kompost yavaş salınımlı bir gübredir ve üstten uygulandığında bu salınımı daha da yavaşlatırsınız. Sonrasında normalde yaptığınız gibi bitkilerinizi sulayın. Sulama kompostun yavaşça ayrışıp büyüme ortamına karışmasını ve besinlerin açığa çıkmasını sağlayacak; bu sayede bitkiniz gelişimi boyunca sağlıklı kalacaktır. Dikkat, üstten uygulama eksiklikleri düzeltmez. 

7. Sonuç olarak

Kompostlama, bitkilerinizi beslemenin ucuz ve etkili bir yoludur; dilediğiniz gibi hazırlayabildiğiniz için ihtiyaçlarınıza göre şekillendirebilir, en iyi tarafı ise her evde bulunan ucuz atıklarla bunu yapabilmenizdir. Kompostlama hakkında daha fazla bilginiz varsa lütfen aşağıya yorum bırakın!

Harici Kaynaklar:

1. Kompost ve Kompost Çayı Mikrobiyolojisi: "-Omics" Çağı - St. Martin, Chaney & Rouse-Miller, Judy & Thomas, Gem & Vilpigue, Piterson. (2020).

2. Kompostlama parametreleri ve kompost kalitesi: bir literatür incelemesi - Azim, K & Soudi, Brahim & Boukhari, S & Périssol, Claude & Roussos, S & Thami-Alami, Imane. (2020).

Bu yazı en son 7 Nisan 2022'de güncellenmiştir.