Getur kannabis hjálpað við meðferð á átröskunum?

• 1. Hvað eru átraskanir?
• 1. a. Lystarstol (anorexia nervosa)
• 1. b. Lotugræðgi (bulimia nervosa)
• 1. c. Offita
• 2. Kannabis gegn lystarstoli og lotugræðgi
• 2. a. Kannabis til að meðhöndla aukaverkanir átraskana
• 3. Kannabis gegn offitu
• 4. Lokaorð

Eins og heimurinn tekur sífellt meira við notkun kannabis í læknisfræðilegum tilgangi finna vísindamenn á hverjum degi nýja möguleika og leiðir sem þessi töfraplanta getur hjálpað okkur með daglegt amstur og vandamál. 

Átraskanir eru til dæmis stórt áhyggjuefni í dag, í rauninni þjást meira en 9% allra íbúa heimsins af einhverri átröskun samkvæmt ANAD, National Association of Anorexia Nervosa and Associated Disorders.¹

Og þar sem átraskanir eru geðraskanir eru engin sérstök lyf né árangursríkar aðferðir til meðferðar, heldur þurfa sjúklingar að undirgangast margra ára viðtöl hjá sálfræðingum eða læknum þar til þeir öðlast nægilegan styrk til að vinna bug á vandanum, eða að minnsta kosti takast betur á við hann án þess að hann trufli líf þeirra verulega. 

Þegar einstaklingur glímir við átröskun getur verið erfitt að fá hann til að hafa lyst á mat og vilja borða. En hvað ef munchies, sem oft fylgir kannabisneyslu, gæti verið tilvalin aðstoð við meðhöndlun slíkra sjúklinga? Skoðum hvernig kannabis gæti gagnast við meðferð algengra átraskana.

1. Hvað eru átraskanir?

Algengustu átraskanirnar eru lystarstol (anorexia nervosa), lotugræðgi (bulimia nervosa) og offita. Þó þetta séu geðraskanir eiga þær allar sín einkenni og áhrif á hvern og einn einstakling.

Þótt sumum finnist átraskanir ekki vera alvarlegt vandamál er staðreyndin sú að dánartíðni vegna þeirra er afar áhyggjuefni. Til dæmis deyr 12,8% þeirra sem þjást af lystarstoli á hverju ári, sem gerir það að geðsjúkdómi með hæstu dánartíðni miðað við aðrar geðraskanir. 

Vandamálið liggur í vanmati á sjúkdómnum, hugmyndir að það dugi að segja einhverjum að "borða bara" eða öfugt, "hætta að borða", og þá leysist vandinn. Rétt eins og það að segja þunglyndum að "bara vera hamingjusamur" hjálpar ekki, þá lagast átraskanir ekki með nokkrum einföldum orðum.

Til að yfirstíga þessar raskanir þarf virka íhlutun, oft með utanaðkomandi aðstoð fagaðila, því sá þjáði sér líklega ekki sjálfur að hann eigi við vanda að stríða. Því er mikilvægt að þekkja helstu einkenni átraskana til að geta gripið inn í á réttum tíma.

En það er mikilvægt að skilja að einstaklingur með átröskun getur hegðað sér óskynsamlega eða verið þrjóskur þegar reynt er að grípa inn í. Það er vegna þess að hann setur sig líklega á varnarstöðu þegar rætt er við hann um málið. Ekki gefast upp – þetta er algengt viðbragð en aðstoð er nauðsynleg. 

Lystarstol (Anorexia Nervosa)

Lystarstol er átröskun þar sem einstaklingur neitar að borða og leitar að sveltandi háttum, í fyrstu til að léttast, en þegar sjúkdómurinn er orðinn rótgróinn, vegna ótta við að fitna. 

Einkenni lystarstols geta komið fram í tilfinningum, líkamlegu ásigkomulagi og hegðun:

Lotugræðgi (Bulimia Nervosa)

Lotugræðgi er átröskun sem sameinar sum eða öll framangreind einkenni, auk eftirfarandi:

• Átköst og uppköst eftir ofátið;
• Áráttukennd hegðun;
• Andremma og tannskemmdir;
• Og brjóstsviði eða bólgu í vélinda.

Þegar einstaklingur er með lotugræðgi má oft greina heimferð á salernið eftir hverja máltíð, sem fylgir oft myntukeimur í andardrætti og hreinum höndum – þetta eru algengar vísbendingar um lotugræðgi. 

Offita

Ólíkt lystarstoli og bulimiu er auðveldara að greina offitu. Einstaklingur telst of feitur ef líkamsþyngdarstuðull (BMI), hlutfall hæðar og þyngdar, fer yfir 30 sem þýðir að líkamleg fita er orðin of mikil. 

Bak- eða liðverkir eru algeng merki um ofþyngd, sem og andstæða, svitaföll, hraustlegt hrot og þreyta. Eins og hjá þeim með lystarstol og lotugræðgi fylgir því oft afneitun, sjúklingarnir neita að trúa því að vandamál sé til staðar og jafnvel aðstoð heilbrigðisstarfsmanna. 

Sjáir þú ættingja eða vin sýna þessi einkenni er mikilvægt að grípa inn í áður en sjúkdómurinn versnar. Kíkjum á hvernig kannabis getur hjálpað til í meðferð þessara raskana. 

2. Kannabis gegn lystarstoli og lotugræðgi

Eitt algengasta áhrif kannabisneyslu er svokallað 'munchies' sem lýsir sér sem mikil aukning á matarlyst. Það kemur því ekki á óvart að vísindamenn og læknar hafi spurt sig hvort kannabis gæti verið árangursrík meðferð við lystarstoli og bulimiu. 

Kannabis er í raun notað til að örva matarlyst meðal sjúklinga í krabbameins- eða HIV/AIDS-meðferð, þar sem matarlyst minnkar vegna sjúkdómsins. En enn er þörf á frekari rannsóknum til að styðja við notkun við átröskunum.

Þar sem kannabinoið sem er í kannabis binst viðtökum í endókannabínóíðakerfi líkamans, sem hefur mikil áhrif m.a. á matarlyst, gæti kannabis vel reynst gagnlegt fyrir meðhöndlun á lystarstoli og bulimiu. ^{2 3}

Með því að kalla fram munchies getur kannabis hjálpað sjúklingum að vinna bug á skaðlegum hugsunum og ótta við mat sem fylgir röskuninni og opnað á ánægju við að borða án samviskubits. Þó er nauðsynlegt að meðhöndla einnig losunarhegðun hjá einstaklingum með bulimiu svo kannabisnýting verði árangursrík. 

Einstaklingar með lystarstol missa oft áhuga eða fagnað við ýmsar athafnir, þar með talið að borða. Kannabis munchies gæti hjálpað þeim að finna aftur gleðina við það. En kannabis hjálpar einnig á fleiri vegu við átraskanir. 

Kannabis til að meðhöndla aukaverkanir átraskana

Síðasti algenga fylgikvilli átraskana er þunglyndi, og sumir þurfa að meðhöndla slíkt líka. Kannabis hefur sýnt að það getur bætt skap á ýmsan hátt, m.a. með slökun og að draga úr streitu og kvíða sem fylgja oft átröskunum. 

Jafnframt er svefnleysi eitt algengasta einkennið. Kannabis hefur verið notað sem svefnlyf í fjölda ára, sérstaklega indica ríkjandi afbrigði með hátt innihald af CBN, eða háu magni róandi terpena eins og caryophyllene, linalool og terpinolene. ⁴

En hvað með offitu — væri kannabis þá ekki öfug meðferð? Ekki endilega, lestu áfram. 

3. Kannabis gegn offitu

Þó sum kannabinoið í kannabisfjölskyldunni auki matarlyst, þá er til eitt sérstakt kannabinoið sem virkar þveröfugt og dregur úr henni. 

Við erum að tala um THCV eða tetrahýdrókannabivarin, sem er sjaldgæft kannabinoið, ættingi hins fræga THC. THCV er þekkt fyrir að hjálpa við blóðsykursstjórnun hjá sykursýkissjúklingum, hjálpa við Alzheimer og stuðla að beinvexti.

En mest óvænta áhrif THCV eru hæfni þess til að hjálpa til við þyngdartap með því að bæla matarlyst og auka orku. Sameinað með góðum vilja og ástundun eru líkurnar á árangri í baráttu við offitu býsna góðar. 

4. Lokaorð

Átraskanir eru mjög alvarlegir sjúkdómar sem má alls ekki vanmeta. Þeir eru í síauknum mæli útbreiddir um allan heim og valda sífellt fleiri skaða. 

Í flestum tilvikum eru þessar raskanir afleiðing rangrar líkamsímyndar sem auglýsingar og tískuheimurinn stuðla að, sem og slæm næring og menntun. Á sama tíma og röng líkamsmynd er auglýst, á sér ekki stað nægileg fræðsla um neikvæð áhrif sem hún veldur, þ.e. þær átraskanir sem hér hafa verið nefndar. 

Vertu viss um að grípa til aðgerða ef þú telur einhvern í kringum þig glíma við slíkan vanda, því utanaðkomandi aðstoð getur verið nauðsynleg áður en sjúkdómurinn verður verri, langvarandi eða lífshættulegur.

LÆKNISFRÆÐILEG AFSAKAN

Þessi grein er eingöngu ætluð til fræðslu. Upplýsingarnar eru fengnar frá ytri heimildum.

YTRI HEIMILDIR

1. "Eating Disorder Statistics" National Association of Anorexia Nervosa and Associated Disorders, ANAD. 
2. "The Cannabinoid Receptor Agonist THC Attenuates Weight Loss in a Rodent Model of Activity-Based Anorexia" Aaron N.A. Verty, Megan J. Evetts, Geraldine J. Crouch, Iain S. McGregor, Aneta Stefanidis, and Brian J. Oldfield. June 2011. 
3. "Treatment studies with cannabinoids in anorexia nervosa: a systematic review" Emilie Vangsgaard Rosager, Christian Møller, and Magnus Sjögren. April 2020
4. "Cannabinoids, Endocannabinoids and Sleep" Andrew J. Kesner and David M. Lovinger. July 2020.