Hvernig á að koma í veg fyrir þörunga í vatnsræktun

• 1. Hvað eru þörungar?
• 2. Hvernig komast þörungar í vatnsræktarkerfi?
• 3. Hættur af þörungum
• 3. a. Súrefnisskortur
• 3. b. Ph sveiflur
• 4. Hvernig á að koma í veg fyrir þörungavöxt
• 5. Hvernig á að þrífa þörunga úr vatnsræktarkerfi
• 5. a. Skref 1 - sótthreinsun
• 5. b. Skref 2 - taka upp vökvakerfið
• 5. c. Skref 3 - Þrífðu kerfið
• 6. Geta þörungar í vatnsrækt verið gagnlegir?
• 6. a. Hvernig á að gera sjávarþörungaseyði heima
• 7. Niðurstaða

Fyrir byrjendur og þá sem eru nýir í því að rækta cannabis fræ í vatnsrækt getur þörungavöxtur valdið miklum vandamálum. Í litlu magni eru þörungar ekki stórt vandamál en ef þeim er ekki stjórnað getur það leitt til þess að allt súrefni hverfur úr vatninu og sýrustigið (pH) sveiflast mikið.

1. Hvað eru þörungar?

Þörungar eru vatnslífverur sem geta vaxið í hvaða vatnsumhverfi sem er og eru líkar plöntum, rétt eins og plöntur þurfa þær sólarljós, vatn og næringu til að vaxa. Þessar lífverur eru afar seigar og geta vaxið þar sem þær finna minnsta magnið af þessum þáttum.

Þess vegna er erfitt að koma í veg fyrir þörungavöxt og eyða þeim í vatnsrækt, þar sem þú veitir plöntunum allra bestu vaxtarskilyrði, sem eru jafnframt kjörin fyrir þörunga. Sem ljósnæmar lífverur eru þörungar líkar plöntum og geta breytt sólarljósi í orku. Það kemur ekki á óvart þegar þú veist að þörungar voru til áður en plöntur þróuðust og allar plöntur eru í raun þróaðar út frá þörungum. Þörungar gegna grundvallarhlutverki í vistkerfum, í raun myndar um helmingur alls þess súrefnis sem þú andar að þér með hverjum andardrætti frá þörungum. Sumar tegundir þörunga eru líka notaðar viljandi sem vaxtarörvandi fyrir plöntur. Þeir innihalda köfnunarefni, fosfór, kalíum og kalsíum ásamt vaxtarhvetjandi efnum, þannig að þeir bjóða upp á náttúrulega leið til að örva vöxt plantna. En þrátt fyrir allt þetta eru þörungar ekki alltaf velkomnir í ræktunarrýminu eða garðinum.

2. Hvernig komast þörungar í vatnsræktarkerfi?

Þótt þú haldir að vatnsræktarkerfið þitt sé sótthreinsað, þá eru miklar líkur á að þörungar finni sér leið inn í kerfið því þeir fara inn með svifkornum úr lofti sem eru gríðarlega endingargóð svo það er nánast ómögulegt að koma alveg í veg fyrir þá. Þau ferðast ekki bara í gegnum loftið heldur líka með fötum, húð og hári þínu án þess að þú takir eftir því, og þegar þessi svifkorn komast í vatnið eru skilyrðin fullkomin og vöxturinn verður hraður. Það kann að hljóma ótrúlegt, en það er ómögulegt að halda vatnsræktarkerfinu algerlega þörungalausu, þannig að það er eðlilegt að sjá smá þörunga og þú ættir frekar að hafa árangursríka leið til að stjórna þeim en að reyna að halda kerfinu algerlega þörungalausu.

Með því að vita að þörungar munu birtast í kerfinu þínu getur þú beint allri orku þinni í að koma í veg fyrir að þeir yfirgnæfi kerfið, í stað þess að sóa tíma og orku í að forðast eitthvað sem gerist hvort eð er. Hafðu í huga að flest kerfi þola lítið magn af þörungum svo þú ættir aðeins að grípa til aðgerða ef þörungapopulationin fer að aukast.

3. Hættur af þörungum

Þörungar geta stíflað lagnir, dælur og gert vatnið gruggugt svo það verður grænt, en það eru ekki stærstu vandamálin. Þegar talað er um þörungar eru helstu vandamálin:

• Súrefnisskortur
• PH sveiflur

Súrefnisskortur 

Það eru tvenns konar leiðir sem þörungar geta valdið súrefnisvandamálum. Fyrst af öllu framleiða þörungar sjálfir súrefni með því að kljúfa vatnssameindir á daginn, þá nýta þeir CO2 til að búa til sykrur (ljóstillífun). Á nóttunni, þegar ekki er ljós fyrir ljóstillífun, byrja þeir að neyta súrefnis í stað þess að framleiða það, svo vandamálið kemur ekki í ljós fyrr en að morgni þegar þú sérð að plönturnar eru dauðar vegna súrefnisskorts.

Sú önnur leið sem þörungar valda súrefnisvandamálum er þegar þeir deyja og safnast fyrir; niðurbrot örrar þörunga neytir súrefnis mun hraðar undir yfirborðinu en hægt er að endurnýja það, svo það er mikilvægt að fjarlægja dauða þörunga eða bæta við súrefni í kerfið þar til hægt er að fjarlægja þá.

Bæði þessi atvik eru hættuleg þar sem þau taka úr vatninu dýrmætt súrefni. Sama hvort þörungar myndast í djúpu vatnskerfi, Kratky vatnsrækt eða í geymi næringarefna í NFT-kerfi; geta þeir dregið úr magni súrefnis fyrir rótarplönturnar. Rætur plöntunnar þurfa súrefni til að anda; án þess kafna þær og deyja. Að auki myndast loftfirrð örverur hratt ef súrefni skortir. Þó ekki séu allar slæmar eru nokkrar af þessum örverum sjúkdómsvaldandi og geta haft áhrif á vöxt eða jafnvel drepið plöntur.

PH sveiflur 

Þörungar geta líka orsakað pH sveiflur sem hafa slæm áhrif á plönturnar. Þetta gerist því eins og áður sagði þá neyta þörungar CO2 á daginn við ljóstillífun, CO2 er súrt efni þannig að þegar þeir neyta þess getur pH gildið auðveldlega hækkað um 1-2 stig. Þetta getur verið erfitt að átta sig á þar sem pH er oft eðlilegt að morgni en hátt síðdegis og fellur svo aftur að kvöldi þegar þörungar hætta ljóstillífun. Til að koma í veg fyrir þetta ættir þú að grípa til forvarnar og halda þörungum í algjöru lágmarki.

4. Hvernig á að koma í veg fyrir þörungavöxt

Nú veistu að þörungar eru nær ómögulegir að forðast í vatnsrækt vegna þeirra kjöraðstæðna sem þessi kerfi bjóða. Ef þú vilt geta stjórnað vexti þörunga, eru hér nokkrar leiðir sem geta hjálpað.

Notaðu ógegnsæ efni og hyljið opið vatn

Ein leið til að stjórna þörungavexti er að draga úr ljósexponeringu. Með notkun ógegnsærra efna kemst ljós ekki inn að þeim svæðum þar sem þörungar vaxa venjulega og dregur þannig úr líkum á ljóstillífun og áframhaldandi vexti.

Það eru margar leiðir að fara til að hylja opið vatn og besta leiðin fer eftir uppsetningu þíns vatnskerfis, eftir því hvernig kerfið þitt er, geturðu notað einlitan efnisklút eða plastdúk yfir opið vatn.

Greipaldinextract

Greipaldin er áhrifarík leið til að drepa og koma í veg fyrir þörungavöxt þar sem greipaldisafi er öflugt sníkjudýraeyði, bakteríudrepandi og sveppadrepandi efni sem, notað í litlu magni (um 1-3 dropar í lítra), hjálpar við forvarnir.

Notaðu UVC-ljós

Þótt þessi aðferð geti verið dýr er hún góð lausn ef þú átt í miklum vandræðum með þörungavöxt. UVC-ljós getur drepur og eytt öllum tegundum örvera, þar á meðal þörungum, en gallinn er sá að þú þarft að hafa ljósið í gangi alltaf þegar kerfið er á.

Mundu að þó þetta sé gagnlegur búnaður þá er þetta enn eitt sem þú þarft að hugsa um, þannig að eftir stærð og umfangi ræktunar getur verið að það sé ekki 100% þess virði að fjárfesta í UVC-ljósi.

5. Hvernig á að þrífa þörunga úr vatnsræktarkerfi

Ef þú ert þegar kominn með þörungavandamál er einfaldasta leiðin að losa sig við þá að kaupa þörungaeitur (algaecide) sem er mjög þæginlegt í notkun, en einnig er auðvelt að skemma rætur plantnanna ef þær eru til staðar svo þetta hentar betur áður en þú setur plöntur í kerfið. Önnur slæm hlið við þessar vörur er að með tímanum verða þörungar ónæmir, svo fyrst þarftu að meta magnið af þörungum í kerfinu.

Ef þörungar eru í litlu magni er það líklega vegna ljósleka í vatnsgeyminum, en ef þeir eru ágerandi og halda áfram að vaxa þarftu að framkvæma ítarlega hreinsun. Hér kemur skref-fyrir-skref leiðbeiningar til að hreinsa kerfið, gott að muna að það á að gera þetta áður en þú byrjar á næstu ræktunarlotu.

Skref 1 - Sótthreinsun

Þörungagró geta borist með loftinu þannig að áður en þú byrjar að hreinsa vatnskerfið er mikilvægt að hreinsa allt ræktunarrýmið, það hjálpar ekki að þrífa aðeins kerfið ef gró eru að fljúga um í umhverfinu. Mundu að gró geta setið á öllu, þannig að þú þarft jafnframt að þrífa pottana, ræktunarmiðilinn og allt inni í rýminu, þetta má gera með hvaða hreinsiblöndu sem er eins og er nefnd í skrefi 3.

Skref 2 - Taka upp vökvakerfið

Eftir að þú hefur hreinsað plássið skaltu losna við gamalt næringarefni og vatn úr geymum, og gæta fyllsta öryggis ef kerfið er með dælu eða hringrásarkerfi.

Skref 3 - Þrífðu kerfið

Til að hreinsa vatnsrækturnarkerfið verður þú að láta annað hvort vetnisperoxíð eða klór renna um allt kerfið, aðeins þannig geturðu verið viss um að þörungar, sýklar eða bakteríur hverfi.

Það er mjög einfalt að nota þessar blöndur; þú þarft að taka í sundur allar græjur svo sem dælur, loftsteina o.s.frv. Mundu að þó þörungar hafi ekki sést á loftsteinum er betra að vera viss. Þú getur látið liggja allt í hreinsiefnablöndu eða látið hreinsiblöndu fara um kerfið, þannig nær hún til allra staða. Eftir að hafa drepið þörungana verður þú að tæma og skola alla hluti minnst þrisvar sinnum til að losna við efnaafganga, og eftir að hafa skolað þrisvar skaltu þurrka með viskustykki. Það er mikilvægt að skola og þurrka allt mjög vel því hreinsiblöndur geta drepið plönturnar ef einhverjar leifar eru eftir.

6. Geta þörungar í vatnsrækt verið gagnlegir?

Eins og kemur fram geta þörungar haft neikvæð áhrif á vöxt og jafnvel drepið plönturnar, svo það þarf að hafa ekki góðar gætur. En sumir þörungar geta verið gagnlegir og bætt vöxt. Ein slík tegund eru stórþörungar, betur þekktir sem sjávarþörungar (seaweed). Þörungaseyði sem er sérstaklega framleitt fyrir plöntur og vatnsrækt getur bætt vöxt og fært plöntum næringarefni. Vísindarannsóknir sýna að sumar þörungategundir losa jafnframt etýlen, auxin, cytokinín, gibberellin og abscisinsýru sem eru vaxtarhvetjandi efni.

Aðrar þörungategundir bjóða einstaka gagnsemi, þar á meðal sveppa- og bakteríudrepandi eiginleika sem geta dregið úr sjúkdómum í rótarsvæði. En það þýðir ekki að allir þörungar séu gagnlegir – flestar tegundir eru skaðlegar en sumar framleiða gagnleg efni fyrir plöntur og því þarf að velja réttar tegundir. Yfirleitt eru þó flestir þörungar skaðlegir fyrir ræktunina og þarf að fjarlægja strax þannig að sjáir þú þörunga í vatnsræktinni skaltu hreinsa með sérstöku hreinsiefni fyrir vatnsrækt.

Hvernig á að gera sjávarþörungaseyði heima

Ef þú vilt prófa sjávarþörungaseyði geturðu keypt það í ræktunarbúð... eða búið það til sjálfur! Ef þú býrð nálægt ströndinni, hér eru einföld skref til að útbúa þitt eigið seyði.

Skref 1

Fyrst þarftu að ná í sjávarþörunga. Náðu eins miklu og þú getur og láttu liggja í volgu vatni í 24-48 klst. til að fjarlægja saltið. Þetta vatn verður saltmettað og má henda eftir hreinsun.

Skref 2

Eftir að hafa hreinsað þörungana þarf að þurrka þá vel og blanda svo í blandara eða matvinnsluvél til að gera fínt duft. Síðan má blanda duftinu út í vatn til að búa til fljótandi seyði.

Skref 3

Sjávarþörungaseyði í fljótandi formi er mjög sterkt og má ekki nota það óblandað. Þegar nota á seitið þynntu það út 1 - 5 ml í lítra af vatni. Að auki má nefna að græn sjávarþörungar innihalda meira köfnunarefni sem hentar gróðurstigi best, á meðan rauðir þörungar innihalda meira kalíum sem hentar blómgun( flowering)stigi.

7. Niðurstaða

Vatnsrækt getur verið afar gefandi en hún getur líka tekið mikinn tíma og fyrirhöfn, sérstaklega þegar svona vandamál koma upp, svo hún hentar kannski ekki öllum en við mælum eindregið með að prófa það amk einu sinni. Ef þú ert vanur vatnsræktari og veist fleiri ráð til að koma í veg fyrir eða losna við þörungar, vertu viss um að hjálpa öðrum, skildu eftir athugasemd hér að neðan!

Ytri heimildir

1. Marine Algae and Plants. - Wada, Shigeki & Ishida, Ken-Ichiro & Noda, Michiyo & Abe, Hideki. (2020).
2. Hydrogen Production by Algae. - Catal, Tunc & Kavakli, Ibrahim. (2020).