Kannabis Bitkilerinin Anatomisi: Tohumdan Budlara

• 1. Dişi ve erkek bitkilerin anatomisi
• 2. Tohumlar ve fideler
• 3. Kökler
• 4. Yelpaze yaprakları
• 5. Şeker yaprakları
• 6. Ön-cinsiyet yapıları
• 7. Dallar ve gövde
• 8. Boğumlar
• 9. Çiçekler (budlar)
• 10. Pistiller ve stigmaler
• 11. Brakteler
• 12. Trikomlar
• 13. Kannabis bitkisinin yaşam döngüsü
• 13. a. Çimlenme dönemi
• 13. b. Fide dönemi
• 13. c. Vejetatif dönem
• 13. d. Çiçeklenme dönemi
• 14. Otomatik Çiçeklenen ve fotoperiyodik bitkiler arasındaki fark
• 15. Sonuç olarak

Pek çok kullanıcı bir kannabis çiçeğini (diğer adıyla bud/çiçek) ve belki de yapraklarını görmüştür, fakat dişi ya da erkek bir bitkinin tohumdan nasıl büyüdüğünü hiç görmemiştir. Kannabis yetiştirirken, dişi ve erkek kannabis bitkisinin anatomisine aşina olmanız oldukça önemlidir. Böylece bitkilerin ihtiyaçlarını anlamanız ve sorunları önlemeniz daha kolay olur. Kökler, boğumlar (nodlar), kaliksler ve trikomblar gibi bir kannabis bitkisinin bölümlerini bilmek, kannabis tohumları yetiştirmek ve sağlıklı bir bahçe kurmak açısından çok önemlidir.

1. Dişi ve erkek bitkilerin anatomisi

Kannabis bitkileri dioik yani çift evciklidir. Bu da, bitkilerin ayrı cinse sahip olduğu, yani erkek ve dişi olabildiği anlamına gelir. Kannabiste dişi bitki, yüksek seviyede kannabinoid üretip çiçekler (budlar) geliştirirken, erkek bitki daha düşük seviyede üretir ve polen keseleri geliştirir.

İkisi bir araya geldiğinde, erkek polen dişi çiçekleri (budlar) dölleyerek yeni yetiştiricilik ve ıslah işlemleri için tohum oluşturur. İstediğiniz sonuca ulaşmak için hangi bitkiyi yetiştirmeniz gerektiğini bilmelisiniz. Bu makalede ana farkları ve bir kannabis bitkisinin anatomisini açıklayacağız.

Ayrıca hermafrodit kannabis bitkisiyle de karşılaşabilirsiniz. Hermafrodit kannabis bitkisi hem erkek hem de dişi cinsiyet özelliklerine sahip olur; yani aynı bitkide hem polen keseleri hem de beyaz tüyler görürsünüz. Hermafrodit kannabis bitkisi başlı başına kötü bir şey değildir, fakat tohum üretmek yerine bud yetiştirmek istiyorsanız hermafrodit bitkilerden uzak durmalısınız.

2. Tohumlar ve fideler

Kendi dişi kannabis bitkinizi yetiştirmeye başlamak için öncelikle bir tohuma ihtiyacınız vardır. Kannabis tohumunun sert bir dış kabuğu bulunur; bu kabuk embriyoyu korur. Döllenme sonrası bu embriyo fideye dönüşerek zamanla tam olgun bir bitki haline gelir. Uygun sıcaklık ve neme maruz bırakıldığında bir fide (bebek bitki) çıkmaya başlar ve bu, ortamdan küçük yuvarlak iki yeşil yaprak (kotiledon) olarak çıkar.

Kotiledonlar zaten fotosentez sağlamasını mümkün kılan klorofil içerir, ama yalnızca erken vejetatif dönemde ilk tırtıklı yaprak çifti oluşur ve bu aşamada bitki enerji ve besinleri emmeye başlayarak yapraklar ve gövdeler oluşturur.

3. Kökler

Çimlenme koşullarına maruz kalan tohumlarda 3-5 gün sonra beyaz bir "kuyruk" çıkar. Bu "kuyruk", tohum toprağa dikildiğinde hızla uzayarak bitkinin ana kazık kökü haline gelir; buradan da kökçükler çıkar ve tüm kök sistemi oluşur. Kökler bitkinin su ve besin almasını sağlayan ana yapıdır.

Kazık kök yeterince büyüdüğünde yan kökler de çıkarak toprakta kök ağı meydana getirir. Bu kök ağı bitkinizin büyümesi için hayati önemde olan su ve besin maddelerinin emilimini sağlar.

4. Yelpaze yaprakları

Kotiledonlar ortaya çıktıktan sonra güneşe maruz kalır. Bu çok önemlidir, çünkü kotiledonlar fotosentezle güneş ışığını emer ve bitkinin büyümesi için enerji üretir. Birkaç gün sonra ilk tırtıklı yapraklar çıkar ve bitki büyüdükçe daha da büyük yapraklar çıkar; bunların her birinde daha çok uç (yani bir kannabis yelpaze yaprağının parmakları) oluşur.

Genetiğe bağlı olarak yapraklarda beş, yedi, dokuz veya daha fazla parmak olabilir. Uç sayısından bağımsız olarak yelpaze yaprakları güneş, su ve C02 ile bitki büyümesi için şeker üretir.

Ayrıca yapraklar genetike göre farklılaşır; örneğin, Indica yaprakları genellikle daha geniş ve fazla parmaklı olurken Sativa yaprakları daha ince ve çok parmaklıdır. Otomatik çiçeklenen (autoflowering) türlerde ise Ruderalis'e benzer yapraklar görülebilir. Karışıklık olmaması için işte bir tablo:

Bu şekerler bitkinin enerji kaynağıdır ve büyümeyi ve tüm biyolojik süreçleri destekler. Akılda tutulması gereken bir diğer nokta, yapraklar bitkinin bir parçası olmasına rağmen kannabinoid oranı çok düşüktür; esas amacı güneş ışığını emmek, suyu depolamak ve budları güneşten korumaktır; genellikle tüketilmez.

5. Şeker yaprakları

Şeker yaprakları normal yapraklardır, ancak yelpaze yapraklarından daha küçüktür ve genellikle dişi bitkilerde budların arasında büyür. Bu yapraklarda bazen trikom olabilir, ancak bu tamamen ilgili türün trikom üretimine bağlıdır.

Bu yaprakların reçinesi budlardan daha azdır ve genellikle tüketilmez. Ancak genetiğin kalitesine bağlı olarak, bu yapraklar yiyecek, yağ ve ekstrakt yapmak için kullanılabilir.

6. Ön-cinsiyet yapıları

Ön-cinsiyet yapıları (bitkinin cinsiyet organı olacak kısımlar), ön-çiçeklenme aşamasında internodlarda görülmeye başlar; bitkiniz erkekse, polen keseleri olan küçük toplar çıkar ve bud gelişir.

Bu polen keseleri gelişerek açılır ve döllenme için polen salar. Eğer beyaz tüyler (stigma) yerine polen kesesi görüyorsanız, bitkiniz kesinlikle dişidir.

Evde yetiştiriyorsanız, bitkileriniz tam olgunlaşmadan önce "cinsiyetlenmelerini" sağlamak (örneğin bir dalı 12/12 altında çiçeklenmeye almak) iyi olur, böylece erkek bitkilerin dişi bitkileri döllemesini önlersiniz. Döllenmiş çiçekler tohum üretir ve bu da kannabinoid miktarını ve toplam verimi azaltır.

Eğer yetiştiriciyseniz ya da sadece kannabis ıslahı denemek istiyorsanız, bitkilerinizi kontrollü ortamda polenleyebilmek için bir üreme odası kullanabilirsiniz; çünkü polen çok hafiftir ve saç, kıyafet veya rüzgarla taşınabilir.

7. Dallar ve gövde

Yukarıda belirtildiği gibi, yapraklar güneş ışığını emer ve yeni yapraklar büyüdükçe, bitkiniz daha fazla ışık alır, böylece gövde ve dallar daha kalınlaşır ve her iki yanda daha fazla internod (ve internodal aralık) oluşur.

Bir kannabis bitkisinin anatomisinin ana parçası gövdedir. Gövde, yapraklara, dallara ve dişi ya da erkek çiçeklere (yani tüm bitkiye) destek sağlar. Gövde içinde, bitkilerde suyu ve besinleri taşıyan Ksilem ve şeker, protein ve organik molekülleri taşıyan Floem’den oluşan bir damar sistemi vardır.

Bazen bitkilerde genetik mutasyonlar gelişebilir; bunlar düzeltilemez, ancak bazı mutasyonlar garip büyümeye yol açsa da (ör: düzensiz dal ve yaprak çıkışı), iyi kalitede çiçek (bud) verebilir, sadece verim zaman zaman etkilenebilir.

8. Boğumlar

Boğumlar, dalların gövdeden çıktığı noktadır; vejetatif fazda birbirine paralel olurlar, ancak çiçeklenme başladığında bazı türlerde düzensiz görünebilir. Bu tamamen normaldir ve farklı kannabis türlerini ayırt etmeye yardımcı da olabilir.

Günümüzde çoğu kannabis türü hibrittir (Indica ve Sativa genetiği karışık) ve bu nedenle her zaman %100 doğru olmayabilir, fakat genellikle İndika türü bitkilerde boğumlar birbirine daha yakınken, Sativa’larda boğum aralığı daha fazladır.

Boğumlar çok önemlidir; çünkü budlar veya polen keseleri burada gelişmeye başlar ve ilk cinsiyet belirtileri burada görülür.

9. Çiçekler (Budlar)

Budlar (çiçekler) yetiştiriciler için de, bitkinin kendisi için de en önemli bölümdür; çünkü çiçekler tozlayıcıların ilgisini çeker ve türün devamını sağlar (döllendiklerinde tohum oluşur). Günümüzde tamamen dişi çıkan (feminized) tohumlar mevcut; bu sayede %100 dişi bitki elde edilir, ancak doğal ortamda kannabis bitkileri dioiktir ve bitki ya erkek ya da dişi olur, daha önce de açıkladığımız gibi.

Ön-çiçeklenme aşaması, bitkinin erkek mi dişi mi olduğunu ayırt etmek için en kritik dönemdir; çünkü ilk cinsiyet belirtileri burada ortaya çıkar. Gövdenin tepesindeki çiçeklerden oluşan kısım "cola" olarak bilinir; genellikle bitkinin bir ana colası olur, fakat yetiştiriciler çeşitli bitki eğitimi teknikleriyle (örn: LST ve HST) çoklu ana cola da elde edebilir, böylece verim artırılabilir.

Ana cola, "tepe bud" ya da ana cola olarak bilinir ve budların büyük çoğunluğunun toplandığı ana kısımdır. Aynı zamanda internodlarda da yapraklar arasında küçük çiçek kümeleri göreceksiniz; ama ana cola ile kıyasla yan colalar daha küçüktür. Bu nedenle yetiştiriciler LST ve HST yöntemlerini uygular.

Bu iki yetiştirme yöntemi, bitkinin yapısında değişiklikler yaparak çiçeklenme bölgelerini daha fazla ışığa ve havalandırmaya maruz bırakır, böylece hem budlar büyür hem de kalite artar.

Çiçeklerde, dişi ve erkek çiçekler arasında bir fark vardır. Erkek bitkiler genelde dişi çiçeklerden 2-3 hafta daha erken gelişir ve bud oluşturmaz, ancak polen kesesi kümelerinden oluşan colalar geliştirirler.

10. Pistiller ve stigmaler

Pistiller ve stigmaler, dişi çiçeklerin üreme organlarıdır. Çoğu kişi stigma'ları pistil olarak bilse de, aslında pistiller, stigma (beyaz tüyler) çıkan organdır. Bu saç benzeri kısımlar poleni toplamak ve yeni tohum üretmekten sorumludur.

Bir kannabis bitkisi olgunlaştığında stigmaler birden fazla renk alabilir; genellikle beyaz başlar, ardından sarı, turuncu ya da kırmızı, en son ise kahverengi olur. Stigmaler ne etkiyi ne de tadı değiştirmez, çünkü içinde kannabinoid veya trikom yoktur; dolayısıyla bud kalitesini ya da etkisini değiştirmez.

11. Brakteler

Brakteler, genelde yanlışlıkla kaliks denilse de, aslında budları oluşturan kısımlardır. Şeker yapraklarının arasında armut şeklinde nodüller olarak oluşurlar; türüne göre farklı renk, şekil ve boyutta olabilirler.

Stigmaler döllendiğinde, brakteler yumurtalık (tohum kuluçka merkezi) halini alır ve tohumun büyümesini sağlar; fakat bu durum verimi azaltır ve budlardaki reçine miktarını etkileyebilir. Bu nedenle "sinsemilla" veya dişi tohumlar yetiştiriciler ve kullanıcılar arasında daha çok tercih edilir.

Döllenmemiş bir çiçek genellikle trikom açısından zengindir; hasadınızda daha fazla trikom olur ve bunlar terpen ve kannabinoid üretiminden sorumlu yapıdır.

12. Trikomlar

Trikomlar, budların ve çevresindeki yaprakların üzerinde bulunan minik kristallerdir ve tüketici gözünde en önemli kısımdır. Bu mantar şeklinde bezler şeffaf ve yapışıktır, budlar üzerinde yoğun bir katman oluştururlar. Trikomlar tip ve boyut olarak farklılık gösterebilir:

• Kapitat-saplı trikomlar 100 µm;
• Sistolitis trikomlar 50 µm.
• Tek hücreli glandsız trikomlar 20 µm;
• Kapitat-sessil trikomlar 20 µm;
• Kompleks ampul trikomlar 10 µm ve;
• Basit ampul trikomlar 10 µm;

Tüm “rekreasyonel türler” THC açısından zengindir, yetiştirdiğiniz türe göre trikom üretimi değişebilir ve bitkide daha fazla veya az trikom olabilir; fakat her kannabis bitkisi mutlaka trikom üretir.

Ev yetiştiricileri için, trikomu gözlemlemek hasat zamanı belirlemenin en yaygın yoludur; doğada ise kannabisin ürettiği bileşenler (terpenler gibi) savunma mekanizması olarak kullanılır ve kokusu sayesinde zararlıları uzak tutar. Ayrıca yapışkan trikomlar budları zararlılardan korur ve UV ışınlarına karşı savunma sağlar; ev ortamında fazla akla gelmese de, doğada her parça işlevseldir.

13. Kannabis Bitkisinin Yaşam Döngüsü

Kannabis bitkisinin anatomisi hakkında ihtiyacınız olan her şeyi öğrendiğinize göre, şimdi yaşam döngüsüne göz atalım. Kannabis bitkileri 8 ile 32 hafta arasında büyüyüp olgunlaşır ve bu süreçte dört aşamadan geçer:

• Çimlenme dönemi;
• Fide dönemi;
• Vejetatif dönem;
• Çiçeklenme dönemi.

Sağlıklı bitkiler yetiştirmek için bu aşamaların her birini anlamak çok önemlidir, çünkü her aşamanın ihtiyacı olan ışık spektrumları, ışık döngüleri, besin ve yetiştirme koşulları farklıdır.

Çimlenme Dönemi

Diğer tüm bitkiler gibi kannabis de tohumdan başlar. Kannabis tohumları, uygun sıcaklık ve nem koşulunu bulana kadar uykudadır. Yani, kannabis tohumu (veya başka bir tohum) çimlendirmek istiyorsanız öncelikle tohumun nem almasını ve doğru koşullara kavuşmasını sağlamalısınız.

Toprağa dikildikten sonra, tohumlar 3 ile 10 gün arasında çimlenir ve tohumlar 2-3 hafta yetecek kadar besin taşır; yani fide topraktan çıkana kadar besinli su vermeye gerek yoktur. Fide topraktan çıktığında iki küçük yuvarlak yaprak görürsünüz (bunlar kotiledondur) ve bu, fide döneminin başladığını gösterir.

Fide Dönemi

Kannabis bitkisinde fide dönemi 1 ile 3 hafta arasında sürer; türe ve yetiştirme koşullarına göre daha uzun da olabilir. Bu dönemde bitki kök ve yaprak geliştirmeye odaklanır. Yani kökler hala küçük ve hassastır, aşırı sulama ve besin yüklemesinden kaçınmalısınız.

Fide dönemindeyken, günde 18 saat ışık ve 6 saat karanlık sağlayın ve onları düzenli olarak kontrol edin; bu dönemde haşere ve hastalıklara çok duyarlıdırlar.

Vejetatif Dönem

Vejetatif dönemde birkaç hafta sonra, bitkileriniz daha fazla besin, ışık ve su ister; kök ve yapraklar hızlı büyümeye başlar. Vejetatif dönemde bitkinizi daha yüksek azot, daha az fosfor ve potasyumla beslemelisiniz, çünkü azot yaprak gelişiminde gereklidir. Eğer iç mekanda yetiştiriyorsanız, genel kural bitki uygun boyuta ulaştığında (hasat zamanı istediğiniz boyun ⅓ veya ½'ine geldiğinde) 12/12'ye geçmektir (ve bu çiçeklenmeyi başlatır).

Çiçeklenme Dönemi

12/12'ye geçtiğinizde (veya dışarıda sonbahar geldiğinde), bitkileriniz çiçeklenmeye başlar. Çiçeklenme dönemi türüne göre 6-10 hafta veya daha fazla sürebilir. Bu dönem, pre-çiçeklerin ortaya çıkmasıyla başlar ve zamanla şişerek o lezzetli yapışkan çiçeklere (budlara) dönüşür. Tabii ki burada sadece kısa bir özet verdik, çok daha fazla faktör var; fakat yaşam döngüsünü ve bitki anatomisini anlamak sorunları önceden görmenizi sağlar.

14. Otomatik Çiçeklenen ve Fotoperiyodik Bitkiler Arasındaki Fark

Tamam, işte bu kadar. Kannabis bitkisinin yaşam döngüsü hakkında bilmeniz gereken her şey burada. Ya da acaba? Yukarıda anlattıklarımız fotoperiyodik türler içindi, fakat artık yeni bir oyuncu var: Otomatikler! Bir zamanlar (doğrusunu söylemek gerekirse) daha küçük verimli ve düşük etkili olduğu düşünülen otomatikler — otoflowering türler artık boy ölçüşebilecek düzeye geldi.

Son yirmi yılda seçkin birkaç ıslahçının azmi sayesinde, oto (autoflower) tohumlar artık tüm önemli kategorilerde (verim, bud kalitesi, terpen ve flavonoid üretimi) fotoperiyodik türlerle yarışıyor (hatta bazı durumlarda geçiyor).

Hem yeni başlayan hem de deneyimli yetiştiriciler için oto türler, fotoperiyodiklere göre birçok avantaja sahip. Bu avantajlar şunlardır -

• Daha hızlı sonuç - Bazı otomatikler tohumdan hasada 8 haftada ulaşırken, çoğu tür 10-11 haftadan kısa sürede biter; photoperiodic türlerde ise bu süre genellikle iki katı, özellikle Sativa baskın çeşitlerde.
• Daha kolay yetiştirilir - Otofloverlar bakım ve ilgi açısından daha az talepkardır; neredeyse ekilip unutulabilir.
• Çok yönlülük - Otomatikler neredeyse her ortamda ve koşulda büyütülebilir. Fotoperiyodiklerin aksine, mükemmel ortam gerekmez, hatta zorlu ortamlarda bile iyi gelişirler. Bunu, Kuzey Avrupa'nın zorlu ikliminden gelen Ruderalis atalarına borçlular.
• Gizlilik - Otomatikler genellikle daha küçük ve kompakt olur, bu yüzden saklamak daha kolay.
• Dayanıklılık - Genel olarak, otolar photoperiodic türlere göre zararlılara, küfe ve hastalıklara daha dirençlidir.

Daha fazla hasat - Otofloverlar, çiçeklenme döngüsü mevsime bağlı olmadığı için yılda birden fazla kez hasat edilebilir. Yani dışarıda yetiştiriyorsanız, aynı sürede iki otomatik hasadı yapmak mümkün. İç mekanda ise, sürekli hasat rutini (farklı evrede bitkileri aynı ortamda döndürmek) otomatiklerde çok daha kolay; tüm evreler aynı ışıkta büyüyebilir. Sonraki açıklamalarda bu konuya geri döneceğiz.

Peki, otomatik ve fotoperiyodik türler yaşam döngüsü açısından nasıl farklılaşır?

Aslında cevabın ipucu adında gizli. Fotoperiyodik türlerde büyüme evresi ışık süresine bağlı değişir, fakat otoflowering türlerde genetik olarak programlanmış bir zamanlayıcı bulunur; büyümeden çiçek üretimine, ışık döngüsünden bağımsız olarak geçiş yaparlar. Bu hem iç mekan hem de dış mekan yetiştiricileri için pek çok avantaj sunar.

Otomatikler için en iyi ışık döngüsü

Fotoperiyodik türlerde çiçeklenmeye başlamak için günde 18 saat ışık / 6 saat karanlıktan 12/12'ye geçiyoruz - bu kolay, ama iki ayrı yetiştirme alanı gerektiriyor. Otofloverlarda ise durum farklı! Dediğimiz gibi, otomatikler hangi ışık döngüsünde olursa olsun çiçeklenir; 24/0, 20/4 ya da 18/6 aydınlatma ile tohumdan hasata kadar gelişebilirler. Tamamen size bağlı.

Yıllarca süren deneyim ve testten sonra, oto türler için en iyi sonucu 20/4 veya 18/6 ışık/karanlık döngüsüyle aldığımızı söyleyebiliriz. Otolar 24/0 ile de büyür, ama dinlenme eksikliği, türüne bağlı olarak bazen strese yol açabilir. Bu rahat ışık programı işleri kolaylaştırdığı gibi başka avantajlar da sağlar...

Otomatik türlerde sürekli hasat rutini oluşturmak

Yetiştiriciler olarak hepimizin istediği bir şey var: Kaliteli buddan oluşan hiç bitmeyen bir stok! Bunu sağlamanın en kolay yolu nedir? Tabii ki sürekli hasat rutini!

Fotoperiyodik türlerde bu (ayrı veg ve çiçek odalarıyla) yapılabilir, ama otolarda bu iş çok daha kolay. Çünkü otomatikler ışık döngüsüne bakmadan çiçeklenmeye başlar ve tüm bitkileri aynı odada tutabilirsiniz. Her birini haftada ya da iki haftada bir ekerek başlangıç ve bitiş tarihlerini şaşırtarak ayarlayın; örneğin odaya her 3-4 haftada yeni bitkiler ekleyin. Böylece sürekli bud toplar ve yenilerini başlatırsınız. Harika! En iyi yöntem, odanızı ikiye bölüp bir tarafı veg (büyüme), diğer tarafı çiçeklenme için kullanmak.

Bu şekilde, çiçeklenme alanındaki bir oto hasat edilecek kadar olgunlaştığında çıkarabilir ve veg alanından yeni bir bitkiyle değiştirirsiniz. Çiçekler için tam ScrOG sistemi önerilir; budlar çiçek boyunca eşit yükseklikte tutulur ve bu da daha dengeli ve verimli bir hasat sağlar. Peki verim ne olacak? Oto türlerde sürekli döngü verimi azaltır mı? Cevap: Hayır - her türe yeterli zaman verir ve THC/CBD seviyeleri tam potansiyele ulaşırsa, sürekli döngüde de tekli hasada eşit verim alırsınız. Peki ya fideler? 

Hepsini aynı odada da yetiştirebilirsiniz, ama biz önermiyoruz. Ana ışık fideler için fazla kuvvetlidir, büyüme koşullarına alışana kadar yumuşak ışıkta ve 22-28C (72-85F) arasında, daha sıcak ve nemli ortamda başlatmak en iyisidir. Güçlü kök sistemi ve ilk yaprakları gelişince ana odaya geçirebilirsiniz.

15. Sonuç olarak

Kannabis bitkileri binlerce yıllık evrim sürecinde yapılarını geliştirip mükemmelleştirmiştir. Dışarıdan öyle görünmese de, kannabisin tüm parçaları (üreme organları dahil, tüm kısımlar) türün büyümesi ve devamı için gereklidir. Meslektaş yetiştiricilere yardımcı olacak ipuçları veya önemli ek bilgiler paylaşmak isterseniz, aşağıya yorum bırakmayı unutmayın!

Dış Kaynaklar:

1. Morpho-Anatomy of Marijuana (Cannabis sativa L.). - Raman, Vijayasankar & Lata, Hemant & Chandra, Suman & Khan, Ikhlas & Elsohly, Mahmoud. (2017).
2. Understanding Cannabis. - Hunt, Debra & Keefe, Joanne & Whitehead, Tammy & Littlefield, Amber. (2020).